Een scheet van een Ayatollah en onze factuur ontploft: waarom de rust op de oliemarkt bedrieglijk is.
De financiële markten halen opgelucht adem. Het is een kop die klinkt als een echo. De prijs van een vat Brent-olie is teruggevallen naar ongeveer 73 dollar, zowat het niveau van vóór de Amerikaanse bombardementen op Iran. Nog maar enkele maanden geleden schoot diezelfde prijs richting 118 dollar per vat en werden opnieuw doemscenario's bovengehaald over exploderende energieprijzen en een nieuwe economische schokgolf.
Voor de gewone burger blijft het een schouwspel dat niet te vatten is. Een conflict duizenden kilometers verderop, een dreigement rond een zeestraat waar de meesten nog nooit van gehoord hebben, een uitspraak van Donald Trump of een nerveuze reactie op de beursvloer, en plots mag Jan met de Pet opnieuw dieper in zijn portefeuille tasten aan de pomp of bij het betalen van zijn energiefactuur.
Een fragiel kaartenhuis
De recente daling toont vooral hoe absurd kwetsbaar het systeem geworden is.
Tijdens de crisis rond Iran vreesden markten dat de Straat van Hormuz gedeeltelijk of volledig zou worden afgesloten. Door die smalle doorgang passeert ongeveer een vijfde van alle olie die wereldwijd wordt verhandeld. Alleen al het risico op verstoringen volstond om de prijzen omhoog te jagen.
Niet omdat er onmiddellijk tekorten waren, maar omdat financiële markten vooral handelen op verwachtingen, emoties en speculatie. De olieprijs wordt vandaag evenzeer bepaald door traders achter computerschermen als door de hoeveelheid olie die daadwerkelijk uit de grond wordt gepompt.
Met andere woorden: als ergens een ayatollah de woestijn een scheet laat, beginnen de algoritmes te panikeren en betaalt de Europese consument enkele dagen later de rekening.
De aangekondigde ramp bleef uit
Nochtans waren de voorspellingen niet mals. Er werd gewaarschuwd voor de zwaarste energiecrisis ooit. Sommige analisten zagen al een nieuwe economische storm opdoemen.
Die bleef voorlopig uit.
Dat heeft verschillende oorzaken. Enerzijds rekenden veel beleggers erop dat Donald Trump opnieuw zou terugkrabbelen zodra de economische schade te groot dreigde te worden. Het ondertussen bekende "Trump Always Chickens Out"-effect speelde volop mee in de prijsvorming.
Anderzijds bleek China opnieuw de stille reus die de markt stabiliseerde. Door strategische olievoorraden aan te spreken en de invoer tijdelijk terug te schroeven, slaagde Peking erin een deel van de schok op te vangen. Zonder die Chinese buffer had de situatie er mogelijk heel anders uitgezien.
Aan de pomp wordt het beter
Voor automobilisten is er alvast voorzichtig goed nieuws. Lagere olieprijzen vertalen zich doorgaans vrij snel in lagere brandstofprijzen. Wie de komende weken moet tanken, zal dat waarschijnlijk voelen. Maar wie denkt dat daarmee alle problemen opgelost zijn, komt bedrogen uit.
De gasmarkt blijft namelijk bijzonder nerveus. Daar zijn de prijzen nog lang niet terug op het niveau van begin dit jaar. Integendeel: aardgas blijft aanzienlijk duurder dan voor de crisis.
Dat heeft onder meer te maken met schade aan infrastructuur in het Midden-Oosten en met de moeilijkheden waarmee Europese landen kampen om hun gasvoorraden tijdig aan te vullen voor de winter.
De volgende schok komt eraan
Dat klinkt misschien pessimistisch, maar de realiteit is dat de energiemarkt fundamenteel veranderd is.
De voorbije vier jaar kregen gezinnen al twee zware energieschokken te verwerken. Eerst door de oorlog in Oekraïne, daarna door de spanningen rond Iran en de Straat van Hormuz.
Wie vandaag nog volledig afhankelijk is van aardgas voor verwarming of fossiele brandstoffen voor mobiliteit, blijft blootgesteld aan die geopolitieke zenuwachtigheid.
Elke crisis, elk conflict, elke blokkade en elke diplomatieke rel kan opnieuw prijsstijgingen veroorzaken.
Wen maar aan het nieuwe normaal
De grootste les van deze episode is misschien wel dat het oude normaal niet meer terugkomt.
De energieprijzen mogen vandaag dan wat afkoelen, de onderliggende onzekerheid blijft bestaan. Iran zal de Straat van Hormuz blijven gebruiken als geopolitiek drukmiddel. Olieproducerende landen zullen hun invloed blijven uitspelen. Financiële markten zullen blijven reageren op geruchten, verwachtingen en emoties.
En Europa? Dat blijft voorlopig afhankelijk van beslissingen die elders worden genomen.
De olieprijs mag dan tijdelijk gezakt zijn, het fundamentele probleem blijft overeind: een continent van honderden miljoenen inwoners blijft economisch afhankelijk van gebeurtenissen waar het nauwelijks controle over heeft.
Tot de volgende crisis uitbreekt. Dan begint hetzelfde circus gewoon opnieuw.
