Grote woorden, mooie staatsdiners en vooral veel handjes schudden: het topoverleg tussen Donald Trump en Xi Jinping leverde geen doorbraak op voor Taiwan, Iran of de andere conflicten die de wereld steeds verder onder spanning zetten. Intussen kijkt Europa toe vanaf de zijlijn.
Daar stonden ze dan, Donald Trump en Xi Jinping. De Amerikaanse president en zijn Chinese tegenhanger, samen in Washington, om de wereld ervan te overtuigen dat twee grootmachten best met elkaar kunnen praten zonder meteen naar de nucleaire knop te grijpen.
Er waren vriendelijke woorden, camera's, diplomatieke glimlachen en zelfs sprake van een ‘grote vriendschap’. Xi had het over samenwerking en waarschuwde voor de val van Thucydides: de historische theorie dat een opkomende macht en een gevestigde grootmacht vroeg of laat met elkaar in conflict kunnen komen. Trump had het vooral over een geweldige ontmoeting.
En daarna? De wereld bleef gewoon draaien. Of beter: ze bleef vooral op dezelfde gevaarlijke plaats staan.
Taiwan ligt nog altijd op tafel
Het probleem met diplomatieke topontmoetingen is dat je na afloop gemakkelijk kunt doen alsof er iets belangrijks is gebeurd. Er is gepraat, dus er is vooruitgang. Er zijn handen geschud, dus er is ontspanning. Er zijn geen dreigementen uitgesproken, dus de wereld is een beetje veiliger.
Zo eenvoudig werkt het helaas niet.
Taiwan blijft een van de gevaarlijkste breuklijnen tussen Washington en Peking. Xi maakte tijdens zijn ontmoeting met Trump duidelijk dat hij verwacht dat Washington voorzichtig omspringt met de kwestie en Taiwanese onafhankelijkheid niet ondersteunt. Trump hield zich opvallend op de vlakte.
Dat kan diplomatie worden genoemd. Het kan ook gewoon betekenen dat beide heren voorlopig liever geen ruzie maken over een onderwerp waar ruzie bijzonder snel militaire gevolgen kan krijgen.
Trump heeft eerder al de goedkeuring van een groot Amerikaans wapenpakket voor Taiwan uitgesteld. Daarmee werd opnieuw duidelijk dat hij internationale politiek graag behandelt als een onderhandelingstafel waarop ook militaire steun een ruilmiddel kan worden.
Xi weet dat. Trump weet dat Xi dat weet. En iedereen kijkt ondertussen naar Taiwan.
De echte boodschap: wij kunnen elkaar kapotmaken
Volgens professor internationale betrekkingen Sven Biscop komt de verhouding tussen China en de VS steeds meer neer op een soort wederzijds machtsevenwicht. Geen van beide kan de ander zomaar zijn wil opleggen zonder zichzelf zware schade toe te brengen.
Dat klinkt geruststellend, maar wel met een ‘maar’.
Een wereld waarin twee grootmachten elkaar vooral met rust laten omdat een botsing beide partijen enorme schade zou berokkenen, is nog geen wereldvrede. Het is een evenwicht dat blijft bestaan zolang beide partijen voldoende reden hebben om niet over de grens te gaan.
Precies daarom kan je de waarschuwing van Xi over de val van Thucydides niet negeren. Hij zegt in wezen: laten we vooral niet doen wat grootmachten door de geschiedenis heen zo vaak hebben gedaan wanneer hun machtsverhoudingen veranderen.
Dat is verstandig. Maar het is ook geen vredesakkoord.
En Iran?
Terwijl Trump en Xi in Washington hun diplomatieke glimlach oefenden, werd elders ondertussen duidelijk hoe weinig die mooie woorden betekenen voor andere conflicten.
Iran legde in New York een voorstel op tafel om de Straat van Hormuz binnen zeven dagen opnieuw open te stellen en de onderhandelingen over het nucleaire programma te hervatten, in ruil voor het beëindigen van Amerikaanse militaire en economische druk. Trump wees het voorstel af. Volgens berichtgeving van The Wall Street Journal verwachtte hij bovendien dat de Amerikaanse bombardementen na de midterms in november opnieuw zouden kunnen beginnen.
Dat is naar onze mening een merkwaardige manier om vrede te benaderen.
Eerst onderhandelen. Dan dreigen. Dan opnieuw onderhandelen. Dan zeggen dat de tegenpartij niet ernstig is. En ondertussen ligt een van de belangrijkste scheepvaartroutes ter wereld dicht.
De Straat van Hormuz is geen onbelangrijk plasje water ergens aan de rand van de wereldkaart. Een langdurige blokkade heeft gevolgen voor energieprijzen en internationale handel.
Voor Europa betekent dat heel concreet dat een oorlog die de onze niet is, toch gewoon in onze portefeuille, aan de pomp en op onze energiefactuur kan belanden.
Rusland zegt ook nee
Ook richting Moskou was er diplomatie. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul sprak in New York met de Russische minister Sergej Lavrov, in een poging de escalatie rond Oekraïne en de spanningen met Europa te bespreken.
Het gesprek was op zichzelf al opmerkelijk: rechtstreeks contact tussen Duitse en Russische topdiplomaten is in de huidige omstandigheden allerminst vanzelfsprekend. Maar een gesprek is nog geen akkoord. Lavrov wees de Duitse oproep tot de-escalatie af en beschuldigde Berlijn ervan Oekraïne te steunen.
Daarmee zijn we weer waar we begonnen: iedereen praat, maar niemand lijkt bereid om zijn kaarten op tafel te leggen.
Europa mag toekijken
Trump en Xi praten rechtstreeks met elkaar over de machtsverhouding tussen de Verenigde Staten en China. Rusland praat met Duitsland wanneer het daar zin in heeft. Iran probeert via verschillende kanalen Washington te bereiken. En Europa probeert ondertussen gezamenlijk een stem te vinden in dossiers waarin de grote spelers liever rechtstreeks met elkaar onderhandelen.
Dat is niet wat je noemt een ideale uitgangspositie.
Volgens Biscop dreigt Europa vooral een probleem te krijgen wanneer Washington en Peking onderling afspraken maken zonder rekening te houden met Europese belangen. Maar hetzelfde geldt wanneer de verhouding tussen beide grootmachten verder verslechtert.
Met andere woorden: als Trump en Xi het goed met elkaar kunnen vinden, kan Europa buiten de deal vallen. Als ze ruzie krijgen, kan Europa de rekening betalen.
O ja, en Gaza?
Gaza zit nog altijd zonder duurzame oplossing. Europa kan verklaringen afleggen, onderhandelen, vergaderen en bezorgd kijken, maar verdeeldheid tussen de Europese lidstaten beperkt de invloed van de EU.
Er wordt overal enorm veel gepraat, maar de landen die daadwerkelijk over militaire of economische macht beschikken, bepalen uiteindelijk hoeveel er van al die gesprekken terechtkomt. De rest mag luisteren.
Diplomatie is niet hetzelfde als vrede
Dus, mijnheer Trump, mijnheer Xi: goed dat jullie met elkaar praten. Echt. Blijf vooral praten. Maar misschien moeten we ook stoppen met elke topontmoeting te verkopen als een historische doorbraak. Een president die een andere president een ‘grote vriend’ noemt, betekent nog niet dat Taiwan veilig is. Een ontmoeting met Lavrov betekent nog niet dat Oekraïne dichter bij vrede staat. En een voorstel van Iran afwijzen terwijl er wordt gesproken over nieuwe bombardementen is niet bepaald het soort diplomatie waar je een vredesduif van maakt.
De wereld bevindt zich inderdaad in een wankel evenwicht. Niet omdat iedereen plots vrede wil, maar omdat steeds meer grootmachten beseffen dat een echte botsing bijzonder duur kan worden. Dat lijkt op stabiliteit. Maar het is niet hetzelfde als vrede.
(Foto: YouTube)
O ja, Gaza niet vergeten?
Gaza zit nog altijd zonder duurzame oplossing. Europa kan verklaringen afleggen, onderhandelen, vergaderen en bezorgd kijken, maar verdeeldheid tussen de Europese lidstaten beperkt de invloed van de EU.
Er wordt overal enorm veel gepraat, maar de landen die daadwerkelijk over militaire of economische macht beschikken, bepalen uiteindelijk hoeveel er van al die gesprekken terechtkomt. De rest mag luisteren.
Diplomatie is niet hetzelfde als vrede
Dus, mijnheer Trump, mijnheer Xi: goed dat jullie met elkaar praten. Echt. Blijf vooral praten. Maar misschien moeten we ook stoppen met elke topontmoeting te verkopen als een historische doorbraak. Een president die een andere president een ‘grote vriend’ noemt, betekent nog niet dat Taiwan veilig is. Een ontmoeting met Lavrov betekent nog niet dat Oekraïne dichter bij vrede staat. En een voorstel van Iran afwijzen terwijl tegelijkertijd wordt gesproken over nieuwe bombardementen is niet bepaald het soort diplomatie waar je een vredesduif van maakt.
De wereld bevindt zich inderdaad in een wankel evenwicht. Niet omdat iedereen plots vrede wil, maar omdat steeds meer grootmachten beseffen dat een echte botsing bijzonder duur kan worden. Dat lijkt op stabiliteit. Maar het is niet hetzelfde als vrede.
(Foto: YouTube)
