België telt vandaag ruwweg drie miljoen huishoudelijke gasaansluitingen. Die fossiele verwarming moet de komende decennia verdwijnen. Klinkt nog behoorlijk ver weg, tot je begint te rekenen. Dan blijkt dat er iedere werkdag honderden woningen moeten worden aangepakt. En daar hebben we eigenlijk niet eens genoeg installateurs voor.
Dat klinkt lekker ver weg. Tegen dan zijn de auto's die vandaag nieuw in de showroom staan oude bakken, zijn de baby's van vandaag twintigers en heeft iemand hopelijk eindelijk uitgevonden hoe je een hoeslaken fatsoenlijk opvouwt.
Ook onze huizen moeten tegen die tijd een behoorlijke metamorfose hebben ondergaan. Europa wil naar een koolstofvrij gebouwenbestand, waardoor verwarming op fossiele brandstoffen uiteindelijk moet verdwijnen. Dat betekent niet noodzakelijk dat ieder huis verplicht exact dezelfde warmtepomp krijgt, ook bijvoorbeeld warmtenetten kunnen een oplossing zijn, maar de klassieke gasketel heeft op lange termijn weinig toekomst meer.
En dan wordt rekenen plots interessant.
Drie miljoen keer aanbellen
België telt vandaag ruwweg drie miljoen huishoudelijke gasaansluitingen. Neem voor het gemak 25 jaar om die gigantische operatie uit te voeren (2026 is tenslotte ook alweer aardig onderweg) en je komt uit op gemiddeld 120.000 woningen per jaar.
Dat zijn 10.000 woningen per maand. Reken je met ongeveer 21 werkdagen per maand, dan moeten dagelijks zo’n 480 woningen worden aangepakt.
En bij een werkdag van acht uur betekent dat dat er gemiddeld ieder werkuur zestig Belgische woningen van hun fossiele verwarming af moeten. Of één per minuut. Terwijl jij dit stukje leest, hadden we er dus eigenlijk alweer een paar moeten doen.
En voor iemand begint te mailen: nee, dat betekent niet dat er letterlijk iedere zestig seconden ergens een gasketel uit de muur moet worden gerukt. Sommige woningen krijgen een warmtenet, andere zijn al gedeeltelijk aangepast, nieuwbouw vormt een apart verhaal en de energietransitie verloopt uiteraard niet mooi lineair. Maar als illustratie van de schaal waarop we moeten verbouwen, werkt het behoorlijk goed.
Vlaanderen heeft zelf al gerekend
Het grappige is dat onze snelle berekening helemaal niet zo gek blijkt. De Vlaamse overheid zegt namelijk zelf dat er jaarlijks meer dan 130.000 warmtepompen moeten worden geplaatst om de doelstellingen te halen. Dat zijn er zelfs tienduizend meer dan onze bierviltjesberekening.
Er is alleen een klein praktisch probleempje. Iemand moet die dingen installeren. Begin 2025 telde Vlaanderen volgens de overheid ongeveer 2.600 RESCert-gecertificeerde warmtepompinstallateurs. Daartegenover stonden ruim 7.000 erkende installateurs van gasketels. Vlaanderen concludeert daarom zelf dat er meer dan dubbel zoveel warmtepompinstallateurs nodig zijn als vandaag.
Je hoeft dus geen doemdenker te zijn om te vermoeden dat de komende energietransitie behalve zonnepanelen, kabels en buitenunits vooral een heleboel handen nodig heeft. Misschien toch eens kijken of ze in Polen nog een paar duizend werkmannen op overschot hebben...
En dan hebben we de mazoutketels nog niet gehad
Want onze drie miljoen gasaansluitingen vertellen niet eens het volledige verhaal. Er staan ook nog woningen die met stookolie worden verwarmd. In Vlaanderen gebruikte in 2024 nog 16 procent van de huishoudens stookolie als hoofdverwarming. Aardgas stond op 67 procent en minstens 3,6 procent gebruikte een warmtepomp.
Landelijk ziet de FOD Economie hetzelfde patroon in het energieverbruik: aardgas en stookolie waren in 2024 samen nog goed voor bijna twee derde van het huishoudelijke energieverbruik. De operatie is dus groter dan simpelweg drie miljoen gasketels vervangen.
En bovendien kun je bij veel oudere woningen niet gewoon op dinsdagochtend een gasketel losschroeven en tegen de middag een warmtepomp ophangen. Warmtepompen werken het efficiëntst met lage watertemperaturen. Afhankelijk van de woning kunnen daarom eerst isolatie, grotere radiatoren, vloerverwarming of andere aanpassingen nodig zijn. Plots wordt die ene woning per minuut een stuk minder grappig.
Van gasketelinstallateur naar warmtepompinstallateur
Er zit gelukkig ook een voor de hand liggende oplossing in de cijfers. Als fossiele ketels langzaam verdwijnen, gaan de vakmensen die ze vandaag plaatsen en onderhouden natuurlijk niet allemaal werkloos thuis naar Thuis kijken. Een deel kan worden omgeschoold.
Precies daarop mikt de overheid. Vlaanderen wijst zelf op die ruim 7.000 erkende gasketelinstallateurs als een groep waarin veel technische kennis aanwezig is die richting warmtepompen kan verschuiven.
Ook op Europees niveau wordt die omscholing noodzakelijk geacht. De Europese Commissie schat dat 750.000 extra installateurs nodig zullen zijn voor de verdere uitrol van warmtepompen in Europa en dat minstens de helft van de bestaande installateurs zal moeten worden bijgeschoold.
Dat is geen klein leger meer. Dat is een beroepsgroep waar je een voetbalstadion of zeven mee kunt vullen.
Eerst was gas de properdere oplossing
En dan zit er nog een mooie historische ironie in het verhaal. Wie enkele decennia geleden zijn oude stookolieketel verving door aardgas, maakte destijds helemaal geen absurde keuze. Aardgas werd jarenlang beschouwd als de properdere fossiele brandstof: bij verbranding komt minder CO₂ vrij dan bij stookolie, en het fijnstofprobleem is kleiner.
De overheid stimuleerde de uitbreiding van aardgasnetten en voor veel gezinnen was overschakelen van mazout naar gas een logische modernisering. Nu gaat de beweging verder: ook aardgas moet uiteindelijk plaatsmaken voor fossielvrije verwarming.
Dat is op zichzelf niet tegenstrijdig, klimaatdoelstellingen en technologie veranderen, maar voor iemand die vijftien jaar geleden geld heeft uitgegeven om van mazout naar gas over te stappen, kan het wel enigszins voelen alsof de finishlijn tijdens de wedstrijd nog een stukje verder wordt gelegd.
Beginnen lijkt ons geen slecht idee
2050 is nog ver genoeg om het probleem abstract te laten klinken. Tot je gaat delen. Honderdduizenden installaties per jaar. Honderden woningen per werkdag. Duizenden extra gespecialiseerde installateurs. En daarnaast nog isoleren, elektriciteitsnetten versterken, woningen aanpassen en alternatieven zoals warmtenetten uitbouwen.
Dat betekent niet dat het onmogelijk is. België heeft eerder enorme infrastructuurtransities uitgevoerd. Maar het betekent wel dat de energietransitie uiteindelijk niet wordt gerealiseerd met een klimaatplan, een PowerPoint en een minister die plechtig een warmtepomp komt inhuldigen.
Er moet iemand met een bestelwagen, gereedschapskist en technische kennis naar al die huizen toe. En als we inderdaad richting 130.000 warmtepompen per jaar moeten, lijkt één conclusie alvast veilig: die mens mag er stilaan aan beginnen, of hij geraakt niet klaar.
