Geen ticket, geen probleem? De merkwaardige richtlijn van De Lijn. De Ridder grijpt in.
Menig buschauffeur die op 1 augustus zijn interne communicatie van De Lijn opende, verslikte zich in zijn koffiekoek. Er stond vooral één zin die moeilijk verkeerd te begrijpen viel: chauffeurs moesten niet meer naar een vervoersbewijs vragen. "NIET".
De boodschap werd verspreid als een herhaling van bestaande richtlijnen en praktische tips. Reizigers moesten nog altijd vooraan instappen en wie een ticket of abonnement heeft, kan dat uiteraard tonen of valideren. Maar de chauffeur kreeg tegelijk de instructie om niet in discussie te gaan over het vervoersbewijs en bij een vermoeden van fraude een melding te maken via het interne systeem. Daarna moest de bus gewoon verder.
De interne nota – zo schrijft HLN op woensdag – dateert van 1 augustus en werd naar alle chauffeurs verspreid. De opmerkelijke passage staat onder het eenvoudige kopje ‘Vervoersbewijs’ en laat weinig ruimte voor interpretatie: “Vraag NIET meer naar vervoersbewijs.”
De deur voor zwartrijden staat daarmee wagenwijd open: wat heeft een reiziger nog te vrezen wanneer niemand op het moment van opstappen controleert of hij wel betaald heeft?
De Lijn kiest voor stiptheid
De vervoersmaatschappij heeft daar een praktische verklaring voor. Chauffeurs moeten zich volgens De Lijn in de eerste plaats concentreren op hun rit en op het halen van de dienstregeling. Verkeersdrukte en vertragingen zetten de rij- en rusttijden onder druk en discussies aan de voordeur van een bus kunnen een vertraging snel groter maken.
De controle wordt daarom verschoven naar gespecialiseerde controleteams. Chauffeurs kunnen verdachte situaties melden, waarna gerichte controles op bepaalde lijnen of ritten mogelijk zijn. Je moet geen expert zijn om te weten dat de stoute vogel dan allang is gaan vliegen.
De Lijn benadrukt wel dat er helemaal niet minder gecontroleerd wordt. Integendeel: het aantal gecontroleerde reizigers steeg volgens de beschikbare cijfers van ongeveer 1,09 miljoen in 2022 naar 2,62 miljoen in 2025. In dezelfde periode steeg het aantal administratieve boetes van 79.186 naar 115.826. Dat moet bewijzen dat de strijd tegen zwartrijden dus wordt opgevoerd. Horen we daar een “deueughhh”?
De politiek ontdekte de tegenstrijdigheid
Die merkwaardige combinatie sijpelde vorige week het Vlaams Parlement binnen. Parlementslid Sarah T’Joens vroeg minister van Mobiliteit Annick De Ridder naar de vermeende instructie dat chauffeurs niet langer naar vervoersbewijzen zouden mogen vragen.
De Ridder hoorde het in Keulen donderen. Voor haar was het uitgangspunt duidelijk: chauffeurs en controleurs moeten vervoersbewijzen kunnen controleren en zij gaf bovendien aan dat ze liever zou zien dat die controle vaker gebeurt.
Dat antwoord werd pijnlijk toen de bewuste nota vervolgens effectief aan het kabinet werd voorgelegd.
Een interne richtlijn van De Lijn bleek dus al weken te circuleren zonder dat de bevoegde minister daarvan op de hoogte was.
De minister trekt aan de noodrem
Na kennisname van de nota heeft De Ridder De Lijn opgedragen de richtlijn in te trekken. “Het tonen van een geldig vervoersbewijs maakt deel uit van de algemene reisvoorwaarden. Het is dan ook niet meer dan logisch dat een chauffeur daar steeds naar mag vragen”, aldus De Ridder.
De minister maakt wel een onderscheid tussen controle en confrontatie. Een chauffeur moet volgens haar niet in een gevaarlijke situatie terechtkomen wanneer een reiziger weigert mee te werken. In zo’n geval kan de chauffeur de situatie melden via de bestaande procedures en kan verdere controle later gebeuren. Messentrekkers en bullebakken mogen dus nog altijd gratis mee.
Maar over de interne instructie bestaat volgens De Ridder geen twijfel.
“Ik heb De Lijn daarom duidelijke instructies gegeven om deze richtlijn in te trekken en aan de chauffeurs te verduidelijken dat zij steeds naar het vervoersbewijs mogen vragen.”
Het echte probleem zit misschien achter de voordeur
De hele discussie gaat over meer dan één ongelukkige interne mededeling. De Lijn probeert tegelijk twee doelstellingen met elkaar te verzoenen die op de bus soms frontaal botsen: stiptheid en controle.
Een chauffeur die bij elke instapper moet nagaan of iemand betaald heeft, riskeert vertraging en mogelijk discussie. Een chauffeur die niemand aanspreekt, houdt de bus misschien netjes op schema, maar laat ook een deel van de sociale controle vallen. De gespecialiseerde controleurs moeten vervolgens het gat dichten.
Dat systeem kan onmogelijk werken.
Want een chauffeur die leest dat hij niet naar een vervoersbewijs moet vragen, heeft weinig aan de wetenschap dat De Lijn officieel nog altijd streng tegen zwartrijden optreedt. Voor hem staat de instructie op papier. Voor de minister stond die instructie blijkbaar niet eens op de radar.
Het echte probleem zit misschien achter de voordeur
De hele discussie gaat over meer dan één ongelukkige interne mededeling. De Lijn probeert tegelijk twee doelstellingen met elkaar te verzoenen die op de bus soms frontaal botsen: stiptheid en controle.
Een chauffeur die bij elke instapper moet nagaan of iemand betaald heeft, riskeert vertraging en mogelijk discussie. Een chauffeur die niemand aanspreekt, houdt de bus misschien netjes op schema, maar laat ook een deel van de sociale controle vallen. De gespecialiseerde controleurs moeten vervolgens het gat dichten.
Dat systeem kan onmogelijk werken.
Want een chauffeur die leest dat hij niet naar een vervoersbewijs moet vragen, heeft weinig aan de wetenschap dat De Lijn officieel nog altijd streng tegen zwartrijden optreedt. Voor hem staat de instructie op papier. Voor de minister stond die instructie blijkbaar niet eens op de radar.
(Foto: Bert Van Den Broucke/Photo News)
