“Onaanvaardbaar en onverteerbaar”: waar wringt De Wevers startnota?
De Wever heeft zijn startnota op de onderhandelingstafel gegooid en meteen - zoals dat hoort bij het politieke spel - vliegen de rode vlaggen omhoog. Voor de ene partij zitten er te weinig belastingen in, voor de andere te veel. De ene wil de sterkste schouders laten betalen, de andere vreest de duurdere winkelkar. De grote Belgische begrotingskoers is begonnen. En zoals altijd begint het met spektakel nog voor er één euro is bespaard.
De eerste ronde: afkeuren
Belgische begrotingsonderhandelingen verlopen volgens een ongeschreven ritueel dat je kan vergelijken met een openingsdans: de premier legt iets op tafel, de coalitiepartners trekken een geschrokken gezicht, iedereen verklaart het voorstel “onverteerbaar”, “onevenwichtig” of “onacceptabel” en vervolgens schuift iedereen een paar stoelen dichter naar de eigen achterban.
Een startnota is dan ook geen eindpunt, maar een openingsbod. En dat openingsbod is stevig genoeg om meteen voor politiek maagzuur te zorgen.
Maxime Prévot van Les Engagés noemt de nota in haar huidige vorm “onverteerbaar”. Zijn partij vindt dat de sterkste schouders onvoldoende bijdragen en ziet te weinig terug van een bijdrage van de grote vermogens.
Ook Vooruit vindt dat er te weinig van de sterkste schouders wordt gevraagd.
De MR vindt dan weer dat er te veel belastingen in zitten.
Welkom in België.
Links klaagt over te weinig, rechts over te veel
Het interessante aan deze begrotingsronde is niet eens dat iedereen bezwaar maakt. Het interessante is waarom.
Les Engagés en Vooruit kijken naar de inkomstenkant en vragen zich af waar de bijdrage van de grote vermogens blijft. De discussie over een vermogensbijdrage ligt dus - voor de zoveelste keer - opnieuw op tafel.
MR kijkt naar dezelfde begroting en ziet vooral het gevaar van bijkomende belastingen. Vooral een btw-verhoging ligt gevoelig. Georges-Louis Bouchez heeft zich daar eerder bijzonder hard tegen verzet.
Het resultaat is politiek bijzonder comfortabel. En dat is een understatement in de situatie waarin België zich nu bevindt. Iedereen kan thuis uitleggen waarom hij tegen iets is. Maar we schieten er niets mee op. De socialisten kunnen zeggen dat de rijken onvoldoende worden aangesproken. De liberalen kunnen zeggen dat de burger niet nog eens dieper in de portefeuille mag. De N-VA kan ondertussen zeggen dat er eindelijk wordt bespaard. En ergens in het midden zit de begroting.
De Wever heeft speelruimte ingebouwd
De nota van De Wever zou volgens regeringskringen meer saneringen bevatten dan uiteindelijk nodig zijn om tot het beoogde bedrag van ongeveer 10 miljard euro te komen. Dat is uiteraard een onderhandelingstechniek. Wie met 14 à 15 miljard begint, kan iets weggeven en toch eindigen waar hij wilde uitkomen. Een beetje zoals afdingen op de rommelmarkt. De verkoper vraagt teveel om te krijgen wat hij wil, de koper denkt dat hij een koopje doet wanneer er wat van de prijs afgaat. Alleen gaat het hier niet over een oude jas. Het gaat over miljarden: over pensioenen, gezondheidszorg, uitkeringen, belastingen, consumptie en de manier waarop de overheid haar geld uitgeeft.
Iedereen wil een trofee
Een begroting is technisch. Politiek is ze dat nooit. Elke partij moet straks aan haar achterban kunnen uitleggen waarom ze heeft toegegeven. Dat is in een regering met vijf partijen een behoorlijk ingewikkelde oefening.
Les Engagés wil kunnen zeggen: de sterkste schouders dragen mee.
Vooruit wil kunnen zeggen: de zwaksten worden beschermd.
MR wil kunnen zeggen: de belastingen zijn niet ontspoord.
N-VA wil kunnen zeggen: we hebben bespaard en hervormd.
En de andere coalitiepartners willen vooral niet thuiskomen met een akkoord waarin hun eigen achterban alleen maar de rekening ziet.
Dat is de Belgische begrotingsformule: iedereen moet verliezen, maar niemand mag het gevoel krijgen dat hij verloren heeft.
De rekening bestaat nochtans echt
De regering heeft zich in het regeerakkoord voorgenomen de ontsporende overheidsfinanciën structureel aan te pakken. In dat akkoord wordt de begrotingssanering omschreven als een van de belangrijkste opdrachten van de regering.
De Wever zelf waarschuwde onlangs nog dat een overheid haar schulden niet onbeperkt kan blijven opstapelen en dat een groeiend deel van de middelen naar rentelasten gaat. En dat is - vrezen we - de fundamentele discussie onder al het politieke lawaai. Niet of Prévot maandag een zuur gezicht trok. Niet of Bouchez donderdag harder op tafel klopt. Niet of Vooruit - als zelfverklaard geweten van het land - een extra bijdrage voor vermogenden uit de brand sleept.
Maar wie betaalt straks de rekening van het verleden? En vooral: wie betaalt ze zonder dat de economie, de koopkracht of de sociale bescherming onder de bus terechtkomen?
Horen we daar het woord 'compromis' alweer vallen?
De onderhandelingen zitten voorlopig niet muurvast. Daarvoor is het nog te vroeg. Ze zijn amper begonnen.
Donderdag gaat het politieke kermisplein opnieuw open. Dan worden de attracties opnieuw aangezet: pensioen, gezondheidszorg, uitkeringen, belastingen, btw, besparingen en nieuwe inkomsten. We kennen het ondertussen wel. Iedereen zal weer roepen dat zijn grens bereikt is. Daarna wordt die grens een beetje verlegd. En dan begint het echte werk.
De grote fout zou zijn om deze startnota te bekijken als een afgewerkt begrotingsplan. Dat is ze niet. Het is een politiek schaakbord waarop De Wever zijn eerste stukken heeft verschoven en de coalitiepartners nu mogen proberen te verhinderen dat hun koning schaak komt te staan. De echte vraag is dus niet welke partij vandaag het luidst “onverteerbaar” roept. De echte vraag is wat er na weken onderhandelen overblijft.
10 miljard saneren is één ding. Aan een bevolking uitleggen waarom precies hún deel van die 10 miljard noodzakelijk was, is iets anders.
En daar begint voor deze regering het moeilijke gedeelte pas echt.
(Foto: Didier Lebrun/Photo News)
