Centenindex: snelle wet, trage lonen en een verdeelde indexering die duizenden werknemers treft.
De federale regering heeft de centenindex in een recordtempo door het parlement gejaagd. Nog geen 48 uur na de goedkeuring in de Kamer wordt de maatregel al van kracht. Koning Filip zal de snel bekrachtigen, zodat ze vandaag al in het Staatsblad verschijnt. Net iets sneller dan het afschaffen van de Senaat, zeg maar.
Het wordt geserveerd als een “technische bijsturing” van de indexering. In de praktijk is het een ingreep die meteen voelbaar is op de loonbrief van meer dan 50.000 werknemers in uiteenlopende sectoren. En hoewel de regering het framet als een evenwichtige hervorming, toont de concrete toepassing vooral één ding: de index wordt niet langer voor iedereen gelijk toegepast.
Wat is de centenindex eigenlijk?
Het systeem klinkt eenvoudig, maar is dat niet.
Werknemers die minder dan 4.000 euro bruto per maand verdienen, behouden hun volledige indexering. Voor hen verandert er in principe niets.
Hetzelfde geldt voor gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden met een inkomen onder 2.000 euro.
Maar wie boven die grenzen zit, krijgt slechts een gedeeltelijke indexering. Op de eerste schijf tot 4.000 euro geldt een plafond: maximaal 2 procent of 80 euro. Daarboven wordt het systeem afhankelijk van sector en indexmechanisme verder afgetopt of bijgestuurd.
De naam “centenindex” is dus geen toeval: het gaat om een index die vooral bovenaan in het loongebouw knipt.
Glasbedrijven: minder index, meer rekenwerk
In de glasindustrie (PC 115) wordt de impact meteen zichtbaar.
Marc verdient 3.230 euro bruto. Hij blijft onder de grens en krijgt dus een volledige indexering van 2 procent, goed voor 64,6 euro extra per maand.
Julia verdient 5.485 euro. Zij krijgt op de eerste 4.000 euro het maximale bedrag van 80 euro. Op het resterende deel krijgt ze niets extra. Door de manier waarop de nieuwe regeling wordt toegepast, valt haar effectieve indexering lager uit dan in het klassieke systeem.
Een kleine verschuiving in regels, maar wel eentje die maandelijks doorwerkt.
Gas en elektriciteit: elke maand een stukje minder
Nog complexer wordt het in de energie-sector (PC 326), waar de lonen maandelijks worden geïndexeerd.
Peter met een loon van 3.558 euro, krijgt een indexering van 0,3405 procent. Dat levert hem ongeveer 12 euro op.
Frans, met 4.870 euro, krijgt slechts gedeeltelijke indexering op zijn loon. Op de eerste 4.000 euro wordt de index toegepast, maar het deel daarboven valt uit de berekening. Bovendien wordt in de praktijk een bijkomende “correctie” ingebouwd richting de opgelegde 2 procent inspanning, waardoor de indexering structureel onder druk komt te staan.
Het gevolg: wat vroeger een automatische, volledige correctie was, wordt nu een gespreid en ingeperkt systeem.
Bedienden: jaarlijkse index, maar niet meer volledig
Voor meer dan een half miljoen bedienden in PC 200 verandert er op het eerste gezicht weinig: zij krijgen nog altijd één indexmoment per jaar.
Maar ook hier werkt de centenindex door.
Een werknemer met een loon van 3.860 euro krijgt de volledige index van 4,06 procent.
Een consultant met 7.500 euro ziet een ander beeld: op de eerste 4.000 euro geldt het plafond van 2 procent, op de rest wordt een gecorrigeerd percentage toegepast. Het resultaat is een lagere indexering dan in het klassieke systeem, waar de volledige 4,06 procent op het hele loon zou gelden.
De index blijft dus bestaan, maar wordt selectief afgeroomd.
Ambtenaren en gepensioneerden: officieel buiten schot, maar niet helemaal
Ambtenaren, gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden blijven formeel onder het klassieke indexmechanisme. Bij overschrijding van de spilindex volgt een verhoging van 2 procent.
Toch ontstaat ook hier een indirect effect.
Een ambtenaar met 3.200 euro krijgt de volledige indexering. Maar wie boven de 4.000 euro zit, ziet dat deel onder de nieuwe logica vallen, waardoor het verschil in koopkracht tussen inkomenscategorieën verder uit elkaar groeit.
Een index die gelijkheid belooft, maar ongelijkheid produceert
De politieke boodschap klinkt als: de centenindex moet “solidair” zijn en de impact van indexeringen beter spreiden.
De praktijk toont iets anders.
Werknemers onder de grens blijven beschermd.
Werknemers erboven leveren in, maand na maand.
En het systeem wordt afhankelijk van sector tot sector zo complex dat zelfs loonberekeningen opnieuw handwerk worden.
Wat ooit bedoeld was als een automatische bescherming tegen inflatie, wordt steeds meer een instrument van budgettaire sturing.
Of eenvoudiger gezegd: de index is niet langer heilig.
(Foto: Shutterstock)
