De vrienden mogen onderhandelen, de gepensioneerden mogen betalen.
De begrotingsdeal is nog niet eens droog achter de oren of de spelregels worden alweer verschoven. Als er ergens een gat in de begroting zit, lijkt de reflex opvallend voorspelbaar: kijk naar de pensioenen. De vrienden van de coalitie worden gespaard, de rekening verhuist naar wie ze moeilijk kan ontlopen.
Er is in de Wetstraat een nieuwe begrotingstraditie ontstaan: eerst een akkoord sluiten, daarna ontdekken dat het akkoord niet genoeg oplevert en vervolgens opnieuw aan de knoppen draaien. Premier Bart De Wever zou nu ook nieuwe ingrepen in de pensioenen op tafel leggen.
Het is je stilaan wel bekend: de regering moet tegen 2029 ongeveer 10 miljard euro vinden. De rente loopt op, de schuld blijft wegen en de begroting vertoont gaten die niet met een spreekwoordelijk likje verf verdwijnen. Tot zover is het verhaal duidelijk.
Eerst besparen, daarna de besparing opnieuw verhogen
Bij de start van deze regering was al afgesproken dat besparen op de pensioenen tegen 2029 ongeveer 2,4 miljard euro moesten opleveren. Alleen: die doelstelling dreigt niet gehaald te worden.
Volgens bronnen ligt minister van Pensioenen Jan Jambon ongeveer 400 miljoen euro achter op schema. Een deel van het verschil komt er door sociale bijsturingen van de oorspronkelijke pensioenhervorming. Zo werd de pensioenmalus afgezwakt, onder andere voor mensen die ziek zijn.
“De Wever stelt voor om dit gat te dichten met nieuwe ingrepen in de pensioenen, maar dat willen we liever niet”, zegt een bron. Elders wordt verteld dat De Wever de achterstand “in de pensioenen of de bredere sociale zekerheid” wil ophalen.
Heel technisch. Maar achter dat technische verhaal - en dat hebben we tot nu toe nog niet de weegschaal zien liggen - zitten mensen van vlees en bloed. Mensen die hun loopbaan gepland hebben. Mensen die weten wanneer ze kunnen stoppen. Mensen die hun pensioenberekening hebben gemaakt. Mensen die al jaren bijdragen betalen en proberen te begrijpen wat er over enkele jaren nog van overblijft.
En die worden niet vrolijk van de ideetjes van Jambon.
De spelregels veranderen opnieuw?
Het probleem met voortdurend sleutelen aan pensioenen is niet alleen hoeveel euro iemand uiteindelijk minder krijgt. Het is ook het voortdurende gevoel dat de eindstreep telkens wordt verplaatst. Vandaag is dit de regeling. Morgen komt er een correctie. Overmorgen blijkt er opnieuw een gat te zijn.
Dat maakt een pensioenstelsel niet alleen duur of goedkoop. Het maakt het vooral onzeker.
De regering had zelf in haar regeerakkoord aangekondigd dat hervormingen geleidelijk zouden worden ingevoerd en dat verworven rechten gerespecteerd moesten worden.
De pensioenen zijn niet het enige dossier waar de begrotingsmachine hapert
Bij asiel en migratie zou een eerder voorziene besparing volgens de berichtgeving bijvoorbeeld geen 1,4 miljard maar ongeveer 700 miljoen euro opleveren. Dat is een verschil van nog eens 700 miljoen.
Ook daar moet het geld dus ergens vandaan komen.
En de btw? Een verhoging van het standaardtarief van 21 naar 22 procent ligt volgens de berichtgeving op tafel, met uitzonderingen die al meteen beginnen te ontstaan.
Dat is misschien het meest herkenbare beeld van deze begrotingsronde: een overheid die overal aan de knoppen draait en ondertussen voortdurend uitzonderingen moet bijbouwen.
Een procentje hier. Een uitzondering daar. Een sociale correctie elders. Een lobby die aan de deur klopt. Een coalitiepartner die een maatregel niet ziet zitten. Hoe dan ook, uiteindelijk moet iemand de rekening betalen.
De Belgische begroting heeft geen toverstaf nodig maar harde keuzes. De regering moet haar uitgaven onder controle krijgen en haar inkomsten op orde brengen. Maar harde keuzes betekenen ook dat niet elke pijnlijke maatregel kan worden weggemasseerd zodra een coalitiepartner begint te sputteren. Toch lijkt precies dat het gevaar van deze begrotingsronde.
De ene maatregel wordt afgezwakt. De andere levert minder op. Een derde wordt tijdelijk buiten schot gehouden. En dan moet het resterende bedrag alsnog worden gevonden.
Waar ligt het geld dan?
Bij degenen die niet aan de onderhandelingstafel zitten. Dat is de klassieke begrotingslogica: wie politieke macht heeft, onderhandelt. Wie afhankelijk is van een uitkering, pensioen of loon, wacht af wat er uit de onderhandeling komt.
De sterkste schouders?
Voor cd&v, Vooruit en Les Engagés bevat de startnota volgens de berichtgeving nog te weinig maatregelen die de sterkste schouders treffen. Een aangescherpte effectentaks en hogere belastingen voor vennootschappen zonder personeel zouden onvoldoende zijn.
Hoe verdeel je een tekort van miljarden?
Over iedereen?
Volgens inkomen?
Volgens vermogen?
Volgens leeftijd?
Volgens wie nog kan werken?
Of volgens wie politiek het minst lastig te treffen is?
Dat laatste laat zich lezen als politieke wiskunde.
De rekening is nooit verdwenen
De Wever wil naar verluidt tegen 13 oktober een akkoord klaar hebben, wanneer hij in het parlement zijn State of the Union moet brengen. Dat is ‘straks’. Snel dus. Eén ding is nu al duidelijk: de begrotingsrekening is niet verdwenen omdat de regering er een akkoord over heeft gesloten. Ze is alleen verplaatst.
Hoeveel keer kan de overheid de spelregels veranderen in het midden van het spel voordat het volk in opstand komt?
(Foto: Didier Lebrun/Photonews)
