Vlaanderen heeft de smartphone uit de klas verbannen, maar de jeugd blijkt een bijzonder creatieve manier te hebben gevonden om daarmee om te gaan. Wat overdag niet mag, halen scholieren na schooltijd gewoon weer in. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van de UGent. En wie dacht dat de smartphone daarmee definitief uit het leven van zijn tiener zou verdwijnen, heeft duidelijk nog nooit geprobeerd een puber zijn gsm af te pakken.
Sinds september vorig jaar gelden er in Vlaamse scholen strenge regels voor smartphone-gebruik. In het basisonderwijs en de eerste twee graden van het secundair moeten leerlingen hun toestel tijdens de volledige schooldag opbergen. In de derde graad geldt het verbod tijdens de lessen, met uitzonderingen voor onder meer onderwijsdoeleinden en medische redenen.
Het idee is duidelijk: minder afleiding, meer aandacht voor de lessen en tijdens de pauzes misschien zelfs weer eens een gesprek met iemand van vlees en bloed. Alleen blijkt de smartphone daarmee nog niet uit het leven van de gemiddelde scholier verdwenen.
Integendeel. Zodra de schoolbel gaat, begint de digitale inhaalrace.
Overdag braaf, 's avonds dubbel zoveel scrollen?
Onderzoekers van de UGent ondervroegen 3.500 Vlaamse middelbare scholieren uit twintig secundaire scholen over hun smartphonegebruik. Hun bevindingen werden vrijdag bekendgemaakt en zijn behoorlijk opvallend: jongeren zeggen op een schooldag in totaal niet minder tijd op hun smartphone door te brengen dan vóór het verbod. Ze halen de gemiste schermtijd na school gewoon weer in.
Een beetje zoals iemand die de hele dag streng op dieet is en 's avonds besluit dat een grote friet met mayonaise en vijf curryworsten eigenlijk best binnen zijn voedingsschema past.
De meeste leerlingen houden zich volgens het onderzoek wel aan de schoolregels. Al geeft 62 procent toe dat ze hun smartphone soms toch stiekem gebruiken. Een berichtje beantwoorden onder de bank, snel even kijken of iemand gereageerd heeft op Snapchat: de verleiding blijkt behoorlijk groot.
En eenmaal thuis verdwijnt de rem helemaal. Jongeren geven aan dat ze hun smartphonegebruik na de schooluren minder onder controle houden. Zonder hun toestel voelen ze zich bovendien vaker rusteloos of geïrriteerd.
Van het klaslokaal naar de zetel
Voor ouders is het een herkenbaar tafereel. Je zoon of dochter komt thuis, gooit de boekentas in een hoek en ploft op de zetel. Je vraagt hoe het op school was, krijgt een onverstaanbaar geluid als antwoord en ziet vervolgens alleen nog een voorovergebogen hoofd boven een oplichtend scherm.
Dat betekent niet dat het smartphoneverbod nutteloos is. Een leerling die tijdens de wiskundeles geen TikTok kan bekijken, heeft alvast één afleiding minder. Ook op de speelplaats kan een telefoonvrije pauze ruimte maken voor echte gesprekken.
Maar een verbod op school is blijkbaar niet hetzelfde als minder smartphonegebruik over de hele dag. De UGent-resultaten wijzen erop dat de schermtijd vooral verschuift naar de uren waarin de school er niets meer over te zeggen heeft.
En daar begint voor heel wat ouders het tweede deel van de strijd.
De school legt de gsm weg, thuis begint de onderhandeling
Want hoe pak je dat aan? Je kunt als ouder moeilijk naast je tiener gaan zitten en bij iedere TikTok een fluitsignaal geven. En wie al eens geprobeerd heeft een smartphone af te nemen van iemand die midden in een belangrijk Snapchatgesprek zit, weet dat internationale vredesonderhandelingen soms eenvoudiger verlopen.
Toch zit daar een belangrijk onderscheid. Het verbod op school bepaalt waar en wanneer jongeren hun telefoon mogen gebruiken. Leren om er zelf verstandig mee om te gaan, is een heel andere opdracht.
Daarbij gaat het niet uitsluitend over het aantal uren schermtijd. Ook wat jongeren op hun telefoon doen, wanneer ze hem gebruiken en of ze er voldoende slaap en andere activiteiten voor opofferen, speelt een rol.
Een uur videobellen met vrienden is nu eenmaal iets anders dan tot twee uur 's nachts gedachteloos door filmpjes scrollen.
Het nieuwe onderzoek toont vooral dat een schoolverbod niet automatisch leidt tot minder smartphonegebruik in het algemeen. Of leerlingen zich tijdens de lessen beter concentreren en tijdens de pauzes meer met elkaar praten, is een afzonderlijke vraag.
Eén ding is alvast duidelijk: de smartphone mag dan wel uit de klas verdwenen zijn, hij heeft zijn plaats op de zetel thuis nog lang niet opgegeven.
En voor wie zich afvraagt waar al die verloren schermtijd naartoe gaat: vermoedelijk naar dat kwartiertje waarin je kind beweert dat het écht nog maar één filmpje gaat bekijken.
