Nog drie dagen voor Bart De Wever zijn State of the Union moet uitspreken, lijkt zijn federale regering meer op een slecht huwelijk waarin niemand nog bereid is de vaatwasser leeg te maken. De premier zoekt ongeveer 10 miljard euro, MR wil absoluut niet weten van een btw-verhoging en ondertussen worden zelfs dertien Gazaanse studenten meegesleurd in de politieke ruzie. Volgens aanwezigen liep De Wever vrijdag dan ook nogal slecht gezind rond. Je zou voor minder.
Wie vrijdag vooraf wilde weten hoe gezellig het kernkabinet zou worden, hoefde eigenlijk alleen maar naar Maxime Prévot te luisteren. De vicepremier van Les Engagés stond nog voor de camera's toen hij een stevige por richting MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez uitdeelde. “Het grootste probleem in dit land is niet BDW, niet btw. Maar misschien wel GLB.” Een bijzonder hartelijke begroeting voor een coalitiepartner, en de vergadering moest toen nog beginnen.
Binnen wachtte Bart De Wever met zijn nieuwste begrotingstabel. België moet tegen 2029 ongeveer 10 miljard euro vinden en dus heeft de premier opnieuw een verzameling besparingen en nieuwe inkomsten bij elkaar gepuzzeld. Gezondheidszorg, langdurig zieken en consumptie zitten allemaal in de oefening, waarbij ook een btw-ingreep opnieuw op tafel ligt. Dat laatste is al een tijdje ongeveer even welkom bij MR als een deurwaarder op kerstavond.
“Non au btw”
Georges-Louis Bouchez had donderdag in de Kamer al duidelijk gemaakt hoe zijn partij daarover denkt. “Ik steun BDW, niet de btw”, klonk het. Toch zette De Wever een btw-ingreep opnieuw in zijn tabel, al probeerde hij vrijdag aanvankelijk niet eens overeenstemming te bereiken over concrete bedragen. Zijn eerste vraag was veel eenvoudiger: kunnen de regeringspartijen het tenminste eens worden over de verschillende bouwstenen waarover ze verder willen onderhandelen?
Maxime Prévot, Jan Jambon en Vincent Van Peteghem konden daarmee leven, zij het met de nodige mitsen, maren en politieke voetnoten. Vervolgens kwam MR-vicepremier David Clarinval aan de beurt, die weinig behoefte bleek te hebben aan voetnoten. “Non au btw”, antwoordde hij. Over zowat alles kon eventueel worden gesproken, maar nieuwe inkomsten via de btw waren voor MR eenvoudigweg uitgesloten.
Daar zakte de sfeer volgens aanwezigen behoorlijk diep onder het vriespunt. “De Wever was echt heel humeurig”, vertelt iemand die erbij was. De frustratie bij de andere regeringspartijen zit vooral in het feit dat ook zij problemen hebben met bepaalde besparingen en maatregelen, maar die onderwerpen tenminste nog willen bespreken. MR weigert volgens hen zelfs om een btw-ingreep onderdeel van de onderhandeling te laten zijn.
Bij N-VA spreken ze inmiddels over “onverantwoordelijk gedrag”. Volgens de partij is het moeilijk uit te leggen dat een verschuiving richting consumptie volledig taboe zou zijn wanneer de regering tegelijkertijd de lasten op arbeid wil verlagen. De tegenvoorstellen van MR worden daar bovendien niet bepaald als indrukwekkend beschouwd.
Wie krijgt de zwarte piet?
MR bekijkt dezelfde tafel vanzelfsprekend door een heel andere bril. Clarinval trok na afloop zelf naar de camera's en sprak daar over liefst 4 miljard euro aan nieuwe belastingen die volgens hem in de plannen zitten. “In het regeerakkoord staat dat één negende uit nieuwe inkomsten mag komen”, zei hij. “In deze nota staat er én een bijdrage van de sterkste schouders én een btw-verhoging. Dat gaat niet.”
Binnen MR wordt de begrotingstabel daarom al een “belastingsnota” genoemd. De partij vermoedt bovendien dat De Wever heel goed beseft wat hij doet door de btw opnieuw op tafel te leggen. Als MR vervolgens als enige categoriek weigert, kan de premier achteraf gemakkelijk naar Bouchez wijzen wanneer de begrotingsonderhandelingen mislukken. De zwarte piet wordt intussen zo enthousiast rondgedeeld dat hij stilaan recht heeft op een kilometervergoeding.
Alleen lijkt Bouchez daar niet bepaald wakker van te liggen. Binnen MR klinkt het zelfs uitdagend dat de partij met plezier in Vlaanderen wil komen uitleggen waarom zij hogere belastingen heeft tegengehouden, nota bene midden in het kiespubliek van De Wever. De boodschap is duidelijk: als N-VA denkt MR met de btw politiek in een hoek te kunnen zetten, is Bouchez best bereid daar een verkiezingsaffiche van te maken.
Vooruit laat MR met plezier in de vuurlinie staan
Opvallend genoeg is MR lang niet de enige regeringspartij die moeite heeft met wat De Wever op tafel heeft gelegd. Ook Vooruit kan zich niet zomaar vinden in de voorgestelde oefening, maar Frank Vandenbroucke speelde het vrijdag een stuk subtieler. Hij schoot de tabel niet af en accepteerde ze als mogelijk vertrekpunt voor verdere onderhandelingen, zij het met zoveel voorwaarden dat niemand daar meteen champagne voor hoefde open te trekken.
“Je voelt dat de socialisten ook niet akkoord kunnen gaan, maar voor hen is het handig dat MR de pineut is”, zegt een aanwezige. Politiek is tenslotte niet alleen de kunst van het mogelijke, maar soms ook de kunst om rustig te blijven zitten wanneer iemand anders vrijwillig alle kogels opvangt.
Na ongeveer drie uur vergaderen ging de kern alweer uit elkaar. Zelfs over de begrotingstabel als basis voor verdere onderhandelingen was geen akkoord bereikt. Volgens een aanwezige staat de regering daardoor “volledig terug bij af”, wat drie dagen voor de State of the Union niet meteen de plek is waar een premier met een begrotingsprobleem van 10 miljard euro graag wil staan.
Zelfs dertien studenten raken niet meer door de regering
Hoe slecht de onderlinge verhoudingen ondertussen zijn, bleek ook uit een dossier dat op het eerste gezicht helemaal niets met btw, begrotingstabellen of miljardenputten te maken heeft. Dertien studenten uit Gaza zouden gedurende een jaar aan Belgische universiteiten komen studeren en Prévot had daarover vooraf een compromis bereikt met migratieminister Anneleen Van Bossuyt van N-VA.
De studenten mochten naar België komen op voorwaarde dat ze geen asiel zouden aanvragen en na hun studies naar Palestina zouden terugkeren. In ruil stemde Prévot in met een taskforce die werk zou maken van een strenger terugkeerbeleid. Ook De Wever was op de hoogte van het compromis, waardoor het dossier op papier netjes geregeld leek toen het vrijdag op het kernkabinet belandde.
Dat was buiten Clarinval gerekend. De MR-vicepremier zei opnieuw nee en wilde bijkomende migratiemaatregelen aan het dossier koppelen, waarop Prévot zowat tegen het plafond vloog. “Ik weiger het lot van mensen te gebruiken als hefboom om andere beslissingen af te dwingen”, reageerde hij. Binnen de onderhandelingen leverde het Clarinval prompt een vergelijking op met Joëlle Milquet, die ooit de bijnaam “Madame Non” kreeg. België heeft volgens een onderhandelaar tegenwoordig zijn eigen “Monsieur Non”.
Omdat het academiejaar inmiddels al ruim drie weken bezig is, laat Prévot het dossier nu vallen en zullen de dertien studenten niet naar België komen. Bij Les Engagés is de frustratie daarover zo groot dat een partijbron openlijk zegt dat men voortaan ook weinig goodwill zal tonen voor dossiers van MR. Daarmee lijkt de verhouding tussen beide Franstalige coalitiepartners zelfs nog slechter geworden dan die tussen N-VA en MR, wat toch enige politieke inspanning vereist.
Iedereen zit vast
Voor De Wever is vooral het probleem dat iedereen zich ondertussen zo stevig heeft ingegraven dat achteruitgaan steeds moeilijker wordt. MR kan na alle stoere verklaringen van Bouchez en Clarinval nauwelijks plots buitenkomen met een akkoord over een btw-ingreep, terwijl N-VA evenmin graag zonder btw-hervorming naar huis gaat. Een vicepremier zegt zelfs dat dit zou worden gezien als toegeven aan de “chantage van Bouchez”.
“Het is een loopgravenoorlog geworden”, vat een bron het samen. Dat beeld is behoorlijk treffend, want geen van beide kampen lijkt nog veel bewegingsruimte te hebben. Zelfs het idee om de partijvoorzitters rechtstreeks bij de onderhandelingen te betrekken, ligt moeilijk. Daarmee zou De Wever immers precies doen wat Bouchez volgens sommigen al langer wil: de echte onderhandelingen weghalen bij de regering en naar de partijvoorzitters verplaatsen.
Zo zit ook de premier zelf behoorlijk vast. Hij moet ongeveer 10 miljard euro vinden, moet dinsdag zijn State of the Union uitspreken en beschikt voorlopig zelfs niet over overeenstemming binnen zijn regering over de onderwerpen waarover men bereid is te onderhandelen. Van een discussie over cijfers is de Wetstraat dus geëvolueerd naar een discussie over de vraag of men überhaupt over de cijfers wil discussiëren. Ook dat is een manier om een weekend te vullen.
En nu?
De Wever grijpt daarom opnieuw naar bilaterale gesprekken. De vicepremiers mogen één voor één bij hem langskomen, waarna hij zal beslissen of het nog zin heeft om iedereen opnieuw samen rond de tafel te zetten. Veel optimisme is er voorlopig niet. “Eigenlijk is het op dit moment volledig verlamd”, zegt een betrokkene. “En dat is een heel gevaarlijke situatie.”
Dat er voor dinsdag nog een volledig begrotingsakkoord uit de bus komt, gelooft ondertussen vrijwel niemand meer. België dreigt daardoor opnieuw aan een lange periode van politieke onzekerheid te beginnen, terwijl de begrotingsproblemen uiteraard geen dagje vrij nemen omdat de regering ruzie heeft.
En zo krijgt Bart De Wever stilaan zijn eigen favoriete analyse van de Belgische politiek terug in zijn gezicht. De premier zei eerder dat hervormingen in België doorgaans wel mogelijk zijn, maar vaak pas laat en na een “potsierlijke crisis”. Als dat inderdaad het recept is, lijkt zijn regering bijzonder goed op schema te zitten.
