N-VA en de begroting: besparen is noodzakelijk, tot het politiek moeilijk wordt voor de vriendjes.
Laten we beginnen met een citaat die we van de facebook-pagina van N-VA hebben geplukt: “Na de grootste begrotingsoperatie waar een Vlaamse Regering ooit voor stond, brengen we de begroting opnieuw in evenwicht. Als enige regio in dit land. Dat is het fundament voor een warm en welvarend Vlaanderen.” Getekend: minister-president Matthias Diependaele.
Diependaele verkoopt zijn begroting/besparingen dus als bescherming van de volgende generatie: vandaag pijn lijden, morgen sterker staan. Mooi verhaal. Tot je kijkt wie de pijn lijdt, en vooral wie niet.
Matthias Diependaele heeft er een slogan van gemaakt: gezonde overheidsfinanciën zijn de voorwaarde voor een "warm Vlaanderen". De Vlaamse regering bespaart daarom 1,9 miljard euro in 2027 en 3,1 miljard tegen 2029. Doel: een begroting in evenwicht, geen schuldenberg voor je kinderen en kleinkinderen.
De rekening ligt bij jou thuis
Het Groeipakket wordt tegen 2029 met ruim 320 miljoen euro teruggeschroefd. Voor thuiswonende studenten stopt het op 23 in plaats van 25, de geboortepremie geldt alleen nog voor het eerste kind. Een dienstencheque gaat in januari van 10 naar 12 euro, vanaf de 176e cheque betaal je 13 euro. De registratierechten op je eigen woning stijgen van 2 naar 3 procent. Gemeenten verliezen tegen 2029 zo'n 240 miljoen euro groeiruimte.
Daarbovenop sneuvelen subsidies: 47 miljoen voor cultuur, 35 miljoen voor wetenschappelijk onderzoek, plus besparingen op gezinszorg, aanvullende thuiszorg en de steun aan huisartsenpraktijken. Bozar verliest zijn volledige Vlaamse subsidie.
Dat zijn geen abstracte begrotingsposten. Het is de middenklasse die in elke N-VA-toespraak opduikt als "de werkende Vlaming". Diezelfde Vlaming koopt een huis, heeft kinderen, laat iemand poetsen en rekent op zijn gemeente. Hij krijgt geen grote belastingverhoging, wel tien kleine rekeningen. Samen zijn die allesbehalve klein.
Federaal: hetzelfde N-VA-liedje, maar harder
Op federaal niveau zoekt de regering-De Wever ook nog eens zo'n 10 miljard euro. Ook daar gaat de schaar in zorg, sociale zekerheid en werkloosheid. De werkloosheidsuitkering is al beperkt tot maximaal twee jaar, langdurig zieken moeten strenger terug naar werk, en wie vervroegd met pensioen gaat zonder genoeg effectief gewerkte jaren, krijgt een malus.
Wie ziek wordt, zijn werk verliest of zijn pensioen nadert, krijgt dus van twee kanten klappen. Het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens waarschuwde in juni voor een ongerechtvaardigde achteruitgang van de sociale rechten van honderdduizenden mensen. De regering ziet dat anders: wie de sociale zekerheid betaalbaar wil houden, moet nu ingrijpen.
De salariswagen blijft staan
Eén maatregel ligt al jaren op tafel en wordt al even lang weer opgeborgen: het fiscale voordeel van de salariswagen. Federale administraties stelden in september voor om het af te schaffen. Nauwelijks een regeringspartij vindt dat haalbaar. CD&V-voorzitter Sammy Mahdi verdedigde het systeem op het Voka-congres: schrappen komt er niet, hooguit een plafond voor duurdere wagens.
Helemaal onaangeroerd blijft het niet: het voordeel voor fossiele bedrijfswagens wordt al afgebouwd. Maar het patroon is duidelijk. Het Groeipakket van een student inkorten, dat kan met een pennentrek. Een voordeel aanpakken dat verweven zit met de loonpakketten van werkgevers en goedbetaalde bedienden, dat durft niemand.
Defensie is de rode lijn
Bij defensie is het nog duidelijker. Minder geld voor Defensie is voor N-VA en premier De Wever een rode lijn. Diependaele zei vorig jaar nog dat Vlaanderen niet extra hoefde te besparen voor de NAVO-norm, omdat defensie federaal is. Toch investeert ook Vlaanderen: een Vlaams Defensiefonds moet tot 1 miljard euro aan privaat en publiek kapitaal losmaken voor een eigen defensie-industrie.
Draai en keer het zoals je wilt, elke euro voor defensie is een euro die niet naar gezinnen, zorg of cultuur gaat. Dat is geen schande, dat is een keuze. Of zullen we het toch maar doodgewoon een schande noemen? Soit.
De Wever: "pure zelfkastijding"
Ziehier de opmerkelijkste draai van de week. Op 30 september, bij de voorstelling van het nieuwe boek van VRT-journalist Ivan De Vadder in Gent, noemde premier Bart De Wever wat Vlaanderen doet "pure zelfkastijding", zolang Wallonië en Brussel niet mee saneren. "De financiële markten kijken enkel naar de NV België."
Wacht even. Als de markten alleen naar België als geheel kijken, dan is elke euro die Vlaanderen bespaart dus niet automatisch een euro minder schuld voor je kinderen? De Vlaamse begroting wordt gezonder, de Belgische schuld blijft oplopen. Volgens het Federaal Planbureau gaat die bij ongewijzigd beleid van ongeveer 107 procent van het bbp in 2025 naar 117 procent in 2029.
Zo krijg je een vreemde choreografie. Diependaele zegt dat Vlaanderen streng moet zijn voor zichzelf. Zijn eigen partijgenoot in de Wetstraat 16 zegt dat Vlaanderen zich daarmee misschien voor niets pijn doet.
Warm op de foto, koud in de tabel
N-VA verpakt het op sociale media in een warm beeld: verantwoordelijkheid, toekomst, een warm Vlaanderen. Daaronder vertellen de tabellen een minder fotogeniek verhaal. Minder Groeipakket, duurdere dienstencheques, hogere registratierechten, minder subsidies, krappere gemeenten.
De foto mag warm zijn. De begroting is het niet. En daar wringt het woord "warm": het zegt niets over wie de warmte krijgt en wie de rekening betaalt.
Je kinderen erven meer dan een saldo
Niemand met verstand beweert dat schulden eindeloos mogen oplopen. Een overheid die haar financiën laat ontsporen, schuift rentelasten en een lege kas door naar de volgende generatie. Op dat punt heeft Diependaele gelijk.
Maar je kinderen erven meer dan een begrotingssaldo. Ze erven scholen, ziekenhuizen, cultuur, openbaar vervoer, zorg, onderzoek, gemeenten en een sociale zekerheid die hen opvangt als het tegenzit. Een overheid kan tegelijk minder schuld én minder bescherming nalaten.
Wie vandaag bespaart op gezinnen, zorg en publieke voorzieningen om morgen ruimte te hebben, moet dus niet alleen zeggen hoeveel schuld hij nalaat. Ook wat er nog overblijft als die volgende generatie de sleutel krijgt.
Een warm Vlaanderen op de affiche. Een koude rekening in de bus.
(Foto: Facebook)
