Matthias Diependaele mocht dinsdagavond triomfantelijk vertellen dat Vlaanderen zijn begroting rond had. Enkele uren later bleek dat zijn eigen regering het daar toch niet helemaal mee eens was. Een foutje in een tabel, zegt N-VA. Een politieke blunder, vindt Vooruit. En ergens daartussen ligt de Vlaamse begroting.
Oh, wat stond onze minister-president Matthias Diependaele, alias de boekhouder der boekhouders, te blinken in het zevenuurjournaal: er was een akkoord. De rest van het nieuws moest wijken, want onze Matthias wilde scoren… Niet veel later bleek dat niet hij, maar de socialisten zouden scoren. Zij trokken zich terug, want ze voelden zich bedrogen. Volgens Vooruit klopte de tabel van minister van Begroting Ben Weyts niet en was belangrijke informatie over de besparingen op Welzijn niet meegedeeld. Daardoor zou er aanzienlijk minder geld naar Welzijn gaan dan tijdens de onderhandelingen was afgesproken. Toeval? Na dagen onderhandelen, politieke irritaties, verschoven deadlines en een uitgestelde septemberverklaring kregen we toch nog een extra aflevering in de Vlaamse begrotingssoap.
Het is moeilijk om een betere illustratie te bedenken van de manier waarop politiek vandaag wordt bedreven: eerst de camera zoeken, vervolgens het akkoord aankondigen en daarna ontdekken dat een regeringspartner de rekening nog eens heeft bekeken en vindt dat er een paar honderd miljoen euro te veel op zijn bord ligt.
Dat Vooruit zich bedrogen voelt, is dan ook niet zo vreemd. De partij levert met Caroline Gennez de minister van Welzijn en had bij haar toetreding tot de Vlaamse regering zwaar ingezet op extra middelen voor onder meer kinderopvang en gehandicaptenzorg. Van de ruim één miljard euro extra die toen werd aangekondigd, blijft in de huidige besparingsronde een flink stuk onder druk staan.
En plots blijkt Welzijn geen technische begrotingspost meer, maar een politieke rode lijn.
Het wonderlijke leven van een Vlaamse begrotingstabel
Bij N-VA wordt de zaak ondertussen aanzienlijk luchtiger voorgesteld. Er zou geen fundamenteel politiek probleem zijn, zo klinkt het, maar een fout in de berekeningswijze die gewoon kan worden rechtgezet. De communicatie van Vooruit wordt daarom als vreemd bestempeld, omdat het volgens de Vlaams-nationalisten uiteindelijk slechts gaat om een technische correctie.
Dat klinkt geruststellend, tot je even naar de gevolgen kijkt.
Want wanneer het weghalen van bepaalde besparingen op Welzijn ertoe leidt dat het begrotingsevenwicht voor 2029 niet langer in de tabellen staat, hebben we het niet meer over een verdwaalde komma of een cijfer dat per ongeluk in de verkeerde kolom terechtkwam. Dan gaat het over bedragen die in de honderden miljoenen kunnen lopen en over een begrotingsverhaal dat plots een stuk minder mooi oogt dan het zevenuurjournaal deed vermoeden.
Een begroting is blijkbaar een bijzonder flexibel ding. Ze kan op dinsdagavond perfect in evenwicht zijn en enkele uren later opnieuw uit balans raken, zonder dat er in de echte wereld één euro meer of minder in de Vlaamse kas zit.
Het enige wat veranderd is, is wat men in de tabel heeft gezet.
Besparen is eenvoudig, tot het jouw geld is
Daarmee komen we bij het echte probleem van deze rel, want de discussie gaat uiteindelijk niet over een paar verkeerd berekende cellen in een Excel-bestand. Ze gaat over de vraag wie de politieke rekening betaalt van de besparingen die deze Vlaamse regering noodzakelijk acht.
Tegen 2029 zou ongeveer 700 miljoen euro aan gepland uitbreidingsbeleid worden geschrapt, verspreid over verschillende beleidsdomeinen, waarbij Welzijn bijzonder zwaar wordt getroffen. Vooruit kan moeilijk aan zijn achterban uitleggen dat het extra geld waarvoor de partij in 2024 mee aan boord stapte nu grotendeels opnieuw van tafel wordt geveegd, terwijl N-VA zich op haar beurt geen regering kan permitteren die na maanden praten nog altijd niet duidelijk kan aantonen hoe het begrotingsevenwicht moet worden bereikt.
Iedereen wil dus besparen, zolang het maar niet te duidelijk wordt wie precies de rekening krijgt.
Dat is ongeveer de oudste politieke truc uit het handboek, maar ze wordt daarom niet minder vermakelijk wanneer ze zich afspeelt in een regering die zichzelf graag presenteert als de boekhoudkundige uitzondering in het Belgische politieke landschap.
Het gaat allang niet meer alleen over geld
De nieuwe ruzie legt een veel groter probleem bloot binnen de Vlaamse regering. N-VA en Vooruit zijn na amper twee jaar regeren steeds nadrukkelijker verwikkeld geraakt in een strijd over de vraag wie welke besparing moet verdedigen en wie vervolgens de politieke schade mag incasseren.
Dat was de voorbije dagen al zichtbaar in de lange onderhandelingen, waarin beide partijen elkaar verweten tijd te rekken en tegelijk maar al te graag benadrukten welke besparingen vooral door de andere partij werden doorgedrukt. Nu komt daar nog een begrotingsakkoord bij dat volgens de ene partij gewoon technisch moet worden gecorrigeerd en volgens de andere partij een belangrijke afspraak schendt.
Dat verschil lijkt klein wanneer je het in politieke communiquétaal giet, maar het is behoorlijk groot wanneer je ermee naar het Vlaams Parlement moet.
Morgen mag Diependaele opnieuw uitleggen dat alles onder controle is
Vandaag, woensdag, om 14 uur staat Diependaele's septemberverklaring gepland. Die werd al eens uitgesteld omdat de begrotingsgesprekken niet waren afgerond en twee belangrijke onderhandelaars waren ‘uitgevallen’ door de uitputtingsslag van de marathonvergaderingen. Nu krijgt de minister-president er nog een extra hindernis bij: hij moet uitleggen hoe zijn regering de Vlaamse financiën op orde krijgt op een moment dat een van zijn coalitiepartners publiekelijk bezwaar maakt tegen de manier waarop een belangrijk deel van die rekening is berekend.
Dat wordt dus opnieuw een interessant staaltje politieke acrobatie geserveerd.
Diependaele kan moeilijk ontkennen dat er een probleem is, maar hij zal tegelijk willen vermijden dat het beeld ontstaat dat zijn regering haar begroting niet onder controle heeft. Vooruit zal op zijn beurt moeten aantonen dat het niet gewoon achteraf aan het terugkrabbelen is op afspraken die het zelf heeft helpen maken.
In de Vlaamse politiek is de begroting tegenwoordig blijkbaar pas definitief wanneer iedereen het erover eens is dat ze definitief is. En zelfs dan zou ik de tabel nog maar één keer extra controleren.
(Foto: VRT-journaal live)
