België heeft ingestemd met een Europese noodwet die het mogelijk maakt om Russische tegoeden voor onbepaalde duur te blokkeren. Dat gebeurde via het beruchte artikel 122, een uitzonderingsprocedure die normaal bedoeld is voor crisissituaties. Tegelijk blijft premier Bart De Wever waarschuwen voor de enorme risico’s die deze beslissing voor ons land inhoudt. België steunt Oekraïne, zoveel is duidelijk, maar wil absoluut vermijden dat het alleen achterblijft met de rekening én de juridische gevolgen.
Met de noodwet wil de Europese Unie een einde maken aan het halfjaarlijkse ritueel waarbij alle sancties tegen Rusland telkens opnieuw unaniem moeten worden verlengd. Vooral landen als Hongarije maakten daar al meermaals een politiek machtsmiddel van door met een veto te dreigen. Door de tegoeden via artikel 122 voor langere tijd vast te zetten, wil Europa die onzekerheid uitschakelen en tegelijk de financiering van Oekraïne beter beschermen.
België stemde mee in, net als Italië, Bulgarije en Malta. Niet omdat die landen plots helemaal overtuigd zijn, maar “in een geest van samenwerking”, zoals het officieel heet. In dezelfde adem maken ze wel duidelijk dat hun stem geen voorafname is op de vraag wat er uiteindelijk met die geblokkeerde Russische miljarden moet gebeuren. Met andere woorden: blokkeren is één ding, effectief gebruiken is iets helemaal anders.
Die nuance is voor België cruciaal. De Russische staatsactiva waarover het gaat, worden namelijk grotendeels beheerd door Euroclear in Brussel. Dat maakt ons land bijzonder kwetsbaar, juridisch én financieel. Premier De Wever had de procedure via artikel 122 vorige week zelfs nog onwettig genoemd, omdat Europa zich volgens hem niet in een echte noodsituatie bevindt. In een gezamenlijke verklaring waarschuwen de vier landen nu ook dat deze aanpak “verregaande legale, financiële en institutionele gevolgen” kan hebben die veel verder reiken dan dit dossier alleen. Volgens hen had de beslissing eerst op het niveau van de Europese Raad besproken moeten worden.
Daarom pleiten België en zijn bondgenoten opnieuw voor alternatieven om Oekraïne financieel te steunen, liefst oplossingen die beter verankerd zijn in het internationaal recht en minder risico’s meebrengen. Er wordt gedacht aan een gezamenlijke Europese lening, al botst dat plan voorlopig op een gebrek aan unanimiteit. Ook tijdelijke overbruggingsoplossingen worden genoemd, zodat de steun aan Oekraïne niet stilvalt terwijl Europa zoekt naar een structurele oplossing.
Opvallend is dat België in dit debat openlijk steun krijgt van Italië, nochtans de derde grootste economie van de EU. Dat geeft De Wever extra munitie in zijn pleidooi dat dit geen Belgisch dwarsliggen is, maar een reëel Europees probleem. Tegelijk herhalen de vier landen dat de Russische staatsactiva geblokkeerd moeten blijven zolang Rusland zijn aanvalsoorlog tegen Oekraïne voortzet en geen compensatie betaalt voor de aangerichte schade.
Tijdens een werkbezoek aan Londen benadrukte De Wever nogmaals dat België bereid is zijn verantwoordelijkheid te nemen. Na zijn ontmoeting met de Britse premier Keir Starmer maakte hij duidelijk dat ons land Oekraïne wil blijven steunen als vrij, democratisch en soeverein land, maar alleen als die inspanning collectief en evenredig gebeurt. De risico’s voor België noemde hij opnieuw “gigantisch”, een echt zwaard van Damocles dat boven het land hangt.
Op een vraag van een Britse journaliste gaf De Wever ook toe dat er in België weinig draagvlak bestaat om de Russische miljarden zomaar aan te wenden. “Maar als je kan terugkomen van de Europese tafel met de zekerheid dat we hier niet alleen in staan en dat we deze risico’s gedeeld worden, dan zal mijn bevolking wellicht gerustgesteld zijn,” klonk het.
Dat contrasteert met de Britse situatie, aldus De Wever. In het Verenigd Koninkrijk gaat het om zo’n 8 miljard euro aan bevroren Russische tegoeden, een bedrag dat in verhouding tot het Britse bbp relatief beperkt is. Voor België, waar een veelvoud daarvan via Euroclear passeert, liggen de kaarten helemaal anders.
Dat De Wever intussen door critici wordt weggezet als een vermeende “handlanger van Poetin”, wuift hij weg. “Het was net een goed moment om een vriendelijke buur te ontmoeten,” zei hij na zijn bezoek aan Downing Street 10. De boodschap blijft dezelfde: België is pro-Oekraïne, maar wil geen Europees kop van jut worden in een dossier dat juridisch en financieel nog lang kan nazinderen.
