Weerbaarheidstraining tegen een businessmodel dat draait op verslaving.
Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir zet een volgende stap in de strijd tegen de impact van sociale media op jongeren. Na de invoering van een minimumleeftijd van 13 jaar voor sociale platformen, lanceert ze nu proefprojecten in scholen om leerlingen “weerbaarder” te maken tegen schermgebruik.
Het plan: jongeren leren omgaan met smartphones en laptops, en tegelijk laten onderzoeken wat sociale media doen met hun schoolprestaties.
Op papier klinkt dat logisch. In de praktijk is het (maar) een poging om grip te krijgen op een probleem dat zich al lang buiten de schoolmuren afspeelt.
Jongeren zien het probleem zelf
De cijfers laten weinig ruimte voor interpretatie. Volgens de Digimeter – het jaarlijkse onderzoek van Imec en de UGent – erkennen jongeren zelf dat hun gebruik ontspoort.
- Meer dan twee derde vindt zichzelf te afhankelijk van de smartphone
- Bijna evenveel zegt er te veel tijd op door te brengen
- Een meerderheid geeft toe dat sociale media tijd opslorpen die ze liever anders besteden
Het probleem wordt dus niet langer enkel van buitenaf benoemd. Jongeren zien het zelf. En toch verandert er weinig.
Verslaving als verdienmodel
De afhankelijkheid is geen toeval. Ze is ingebouwd. Een aanzienlijk deel van de jongeren noemt zichzelf ronduit verslaafd. Slaap lijdt eronder, concentratie brokkelt af en productiviteit daalt. Meldingen blijven binnenstromen, apps blijven trekken aan aandacht.
Volgens experts reageren meer dan de helft van de jongeren onmiddellijk op elke notificatie. Met platformen die honderden meldingen per dag genereren, is dat geen individueel falen, maar een systeem dat precies zo ontworpen is.
Van smartphone naar laptop
Het eerdere smartphoneverbod op school bracht rust in de klas, maar loste het probleem niet op. Integendeel: het gebruik verschuift. Jongeren wijken uit naar laptops, waar webversies van sociale media dezelfde afleiding bieden. Buiten de schoolmuren neemt het gebruik zelfs toe.
Het resultaat: minder zichtbare chaos in de klas, maar geen structurele verandering in gedrag.
Beleid versus realiteit
Demir wil jongeren leren omgaan met prikkels, focus en zelfcontrole. Dat is op zich verdedigbaar. Onderwijs draait nu eenmaal rond concentratie en kennisopbouw.
Maar het blijft een eenzijdige aanpak. De verantwoordelijkheid wordt bij de gebruiker gelegd, terwijl de technologie net ontworpen is om diezelfde gebruiker vast te houden.
Het is de klassieke spanning: een beleid dat inzet op weerbaarheid, tegenover een industrie die inzet op verslaving.
De grenzen van de aanpak
De proefprojecten zullen ongetwijfeld inzichten opleveren. Ze kunnen scholen helpen om beter om te gaan met schermgebruik.
Maar de vraag blijft of dat voldoende is. Want zolang het onderliggende model – aandacht als product, verslaving als business – onaangeroerd blijft, blijft ook de impact bestaan.
De realiteit is hard: dit is geen strijd die je wint met enkele projecten in het onderwijs. Hoogstens een die je probeert te vertragen.
(Foto: Didier Lebrun/Photo News/shutterstock)
