Werkloosheid herleid tot moreel falen.
Cd&v wil de opvolging en bestraffing van werklozen opnieuw verstrengen. In het discours van een nieuwe generatie politici is de ‘profiterende dopper’ geen karikatuur meer, maar een vaststaand gegeven. Volgens statistieken opgevraagd door de tjeef Bothuyne Robrecht Bothuyne zit het aantal sancties voor werklozen sinds 2023 in een duidelijk dalende lijn. En dus komt wakkere Robert tot de vasstelling dat ondanks de stijging van het aantal werkelozen minder wordt gestraft. “Dit is opmerkelijk”, horen we de man zegggen in ‘De Morgen’. “Minister Demir heeft al herhaaldelijk gezegd dat ze mensen die niet meewerken in de zoektocht naar werk harder wil aanpakken. Je verwacht dan steeds meer sancties door VDAB. Blijkbaar gebeurt net het omgekeerde.”
Stempelen als stigma
Werkloosheid wordt in het politieke debat steeds vaker herleid tot een probleem van houding en gedrag. Daarbij wordt vergeten dat het louter ‘stempelen’ voor veel mensen al als een straf wordt ervaren. De controle, de opvolgingsgesprekken en de permanente verantwoording wegen zwaar, zeker bij wie langdurig zonder werk zit. Werkloos zijn is zelden comfortabel, laat staan aantrekkelijk.
Profiteurs én vastlopers
Dat er misbruik bestaat van het systeem, valt niet te ontkennen. Elk sociaal vangnet kent rafelranden. Maar het beeld van de werkloze als structurele profiteur miskent een andere realiteit: die van mensen die ondanks inspanningen geen aansluiting vinden bij de arbeidsmarkt. Oudere werkzoekenden, mensen met gezondheidsproblemen, laaggeschoolden of wie in een krimpregio woont, botsen vaak op grenzen waar individuele wilskracht weinig aan verandert.
De verschuiving naar sanctionering
De Vlaamse arbeidsmarkt staat voor een ingrijpende herschikking nu werkloosheidsuitkeringen in de tijd worden beperkt. Tienduizenden mensen zullen hun uitkering verliezen en deels doorstromen naar OCMW’s. Wat moeten we dan met de roep om een strenger sanctiebeleid? De stok achter de deur wordt opnieuw centraal gezet, met snellere en voelbaardere financiële gevolgen bij vermeende onvoldoende medewerking.
Cijfers tonen aan dat het bestaande sanctiesysteem minder wordt toegepast. Dat wijst misschien niet noodzakelijk op laksheid, maar kan evengoed betekenen dat sanctionering zijn grenzen heeft bereikt als beleidsinstrument.
Jongeren onder druk
Bij jongeren tekent zich een ander patroon af. Negatieve evaluaties tijdens de inschakelingsperiode nemen toe, wat wijst op een groeiende kloof tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Minder competenties, minder houvast en een snellere stigmatisering zorgen ervoor dat jongeren al vroeg in een controlerend en sanctionerend traject belanden, vaak nog voor begeleiding echt effect kan hebben.
Werk om het werk?
De onderliggende vraag blijft grotendeels onbeantwoord: wat is het doel van het arbeidsmarktbeleid? Dreigt Vlaanderen af te stevenen op een model waarin mensen verplicht worden om eender welke job te aanvaarden, ongeacht loon, inhoud of perspectief, enkel om statistieken te voeden en economische modellen sluitend te houden? Werk als morele plicht, losgekoppeld van zingeving, duurzaamheid of levenskwaliteit.
Meer dan een stok
Een arbeidsmarktbeleid dat uitsluitend inzet op controle en straf, dreigt zijn eigen doel voorbij te schieten. Activering vergt meer dan dreiging met sancties: ze vraagt realistische jobs, aangepaste begeleiding en erkenning van structurele drempels. Zolang werkloosheid vooral wordt benaderd als individueel falen, blijft de roep om strengere straffen luid klinken, maar wordt de kern van het probleem zorgvuldig vermeden.
(Foto: Didier Lebrun/ /Photo News)
