Premier Bart De Wever zoekt tien miljard euro om de federale begroting weer enigszins toonbaar te maken. En aangezien dat geld niet zomaar ergens onder een zetel in de Wetstraat ligt, wordt er naarstig gezocht naar besparingen. Een van de ideeën op de onderhandelingstafel: de Belgen een vrije dag minder gunnen. En stel dat we écht een feestdag moeten opofferen om de staatskas te redden. Welke kiezen we dan? Wij onderzochten de mogelijkheden, met de ernst die deze nationale kwestie verdient.
Om te beginnen moeten we iets verduidelijken. De regering is voorlopig niet van plan om Kerstmis, Pasen of een andere wettelijke feestdag van de kalender te schrappen. Volgens HLN overweegt De Wever om één feestdag die in het weekend valt niet langer te laten recupereren tijdens de werkweek. Daarnaast zou er een vakantiedag voor ambtenaren kunnen verdwijnen. Het zijn voorstellen, geen beslissingen.
Maar aangezien in België zowat alles bespreekbaar wordt zodra er tien miljard euro gevonden moet worden, leek het ons nuttig om alvast een grondige analyse te maken van onze tien wettelijke feestdagen. Want mocht de regering ooit beslissen om er eentje definitief naar het hiernamaals te sturen, dan willen we natuurlijk weten welke het minste schade aanricht.
Nieuwjaar: een medische noodzaak
Beginnen we bij 1 januari. Nieuwjaar afschaffen lijkt op het eerste gezicht een eenvoudige ingreep. Het jaar begint toch sowieso, ongeacht of we daarvoor een vrije dag krijgen. Alleen is er een praktisch probleem: op 1 januari is een aanzienlijk deel van de bevolking niet in staat om behoorlijk te functioneren.
Wie de avond voordien tot vier uur 's nachts champagne, wijn en andere vloeibare feestelijkheden heeft geconsumeerd, is de volgende ochtend doorgaans niet in de beste conditie om een heftruck te besturen, een ingewikkelde boekhouding af te werken of een openhartoperatie uit te voeren.
Nieuwjaar is dus niet zomaar een feestdag, maar voor veel Belgen een noodzakelijke recuperatiedag. Die afschaffen zou vermoedelijk leiden tot een spectaculaire stijging van het ziekteverzuim. En daar wordt de begroting ook niet vrolijker van.
Paasmaandag: wat heeft die maandag eigenlijk misdaan?
Pasen is een christelijk feest, maar de meeste Belgen beleven het tegenwoordig vooral als een gelegenheid om chocolade te eten en familieleden te bezoeken die ze sinds Kerstmis niet meer gezien hebben. Op paaszondag vieren we de verrijzenis van Jezus, terwijl paasmaandag traditioneel gereserveerd is om de resterende chocolade-eieren te zoeken die de kinderen de dag voordien over het hoofd hebben gezien.
Je zou kunnen argumenteren dat één dag voldoende moet zijn om de verrijzenis te vieren. Jezus stond tenslotte op zondag op uit de dood, niet op maandag. Maar wie paasmaandag afschaft, krijgt mogelijk te maken met een bijzonder ontevreden paashaas. En aangezien dat beest jaarlijks miljoenen chocolade-eieren distribueert zonder ooit een kilometervergoeding te vragen, zouden we hem toch een beetje respect mogen betonen.
Dag van de Arbeid: de ultieme ironie
Op 1 mei vieren we de Dag van de Arbeid. Dat doen we, zoals iedereen weet, door vooral niet te werken. Het is een van de merkwaardigste tradities die de mensheid ooit heeft bedacht, maar daarom niet minder geliefd.
Stel je nu eens voor dat de regering precies die feestdag zou afschaffen om de Belgen een dag extra te laten werken. Je kunt moeilijk een symbolischere maatregel bedenken. Voortaan vieren we de arbeid door daadwerkelijk arbeid te verrichten.
De vakbonden zouden daar vermoedelijk niet bijzonder enthousiast over zijn. Het risico bestaat zelfs dat ze uit protest een nationale staking organiseren, waardoor de Dag van de Arbeid alsnog een vrije dag wordt. Alleen heet die dan geen feestdag meer, maar een sociale actie.
De begrotingswinst zou in dat geval weleens bijzonder bescheiden kunnen uitvallen.
Hemelvaart: Jezus mag vertrekken, jij niet
Onze-Lieve-Heer-Hemelvaart is eveneens een interessante kandidaat. Volgens de christelijke traditie steeg Jezus veertig dagen na Pasen op naar de hemel. Een gebeurtenis die kennelijk zo indrukwekkend was dat we er bijna tweeduizend jaar later nog altijd een vrije donderdag voor krijgen.
Maar waarom zouden we daar eigenlijk niet gewoon bij kunnen werken? Jezus ging naar de hemel, niet naar een verlengd weekend in de Ardennen.
De regering zou dus kunnen beslissen dat Hemelvaart voortaan een gewone werkdag wordt. Terwijl Jezus opstijgt, mag de Belgische werknemer om acht uur 's morgens gewoon aanschuiven in de file.
Al dreigt er dan wel een bijkomend probleem. Hemelvaart valt altijd op donderdag en heel wat mensen nemen de vrijdag erbij om een lang weekend te creëren. Als die donderdag een werkdag wordt, zou de Belgische toeristische sector weleens beginnen protesteren. En voor je het weet, moet de regering een nieuwe werkgroep oprichten om de economische gevolgen van een verdwenen Hemelvaartweekend te onderzoeken.
Pinkstermaandag: ingewikkeld uit te leggen
Dan hebben we Pinksteren. Volgens de Bijbel daalde de Heilige Geest neer over de apostelen, waarna die plots verschillende talen konden spreken. In België zou dat bijzonder handig zijn geweest, want dan hadden we mogelijk heel wat communautaire discussies kunnen vermijden.
Pinkstermaandag lijkt op papier een kandidaat om te schrappen. Vraag aan honderd willekeurige Belgen wat we precies vieren en je krijgt vermoedelijk antwoorden die uiteenlopen van 'iets met Jezus' tot 'geen idee, maar ik moet niet werken'.
Toch is dat geen overtuigend argument om de feestdag af te schaffen. Als we alle Belgische tradities zouden schrappen waarvan de bevolking de oorsprong niet meer kent, bleef er vermoedelijk weinig over.
Nationale feestdag: een delicaat dossier
Op 21 juli vieren we de Belgische nationale feestdag. Dat doen we onder meer met een militair defilé, toespraken, optredens en een koning die naar voorbijrijdende voertuigen kijkt.
Voor de begroting zou het misschien interessant zijn om die dag af te schaffen, maar politiek ligt dat uiteraard gevoelig. De nationale feestdag schrappen om de Belgische staatsfinanciën te redden, zou toch een merkwaardig signaal zijn.
Bovendien rijst de vraag wat koning Filip dan moet doen. Gewoon op een dinsdag naar het defilé kijken terwijl iedereen aan het werk is? Of de ceremonie voortaan organiseren tijdens de middagpauze, zodat de militairen tegen één uur weer op kantoor kunnen zijn?
En stel je de communautaire discussies eens voor. Voor je het weet, eisen sommige partijen dat de feestdag behouden blijft, terwijl andere voorstellen om er een regionale aangelegenheid van te maken. Dan zijn we vermoedelijk nog tien jaar aan het onderhandelen over de datum waarop we niet meer moeten werken.
Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart: daar gaan we weer
Op 15 augustus herdenken katholieken de opneming van Maria in de hemel. Wie goed heeft opgelet, merkt dat we eerder in het jaar al een feestdag hadden waarop Jezus naar de hemel ging.
Je zou dus kunnen denken dat de hemelvaartadministratie beide gebeurtenissen gewoon op dezelfde dag had kunnen plannen. Dat zou alvast één vrije dag hebben uitgespaard.
Maar Maria heeft natuurlijk ook recht op haar eigen feestdag. Bovendien valt 15 augustus midden in de zomervakantie, waardoor heel wat werknemers sowieso al met vakantie zijn.
De praktische gevolgen van een eventuele afschaffing zouden dus sterk verschillen van die van een feestdag in het voorjaar. Al lijkt het ons verstandig om niet te diep in te gaan op de vraag waarom Jezus en Maria afzonderlijk naar de hemel mochten. Voor je het weet, krijgen we daarover boze brieven van het bisdom.
Allerheiligen: de doden werken niet mee
Op 1 november herdenken we alle heiligen. Veel Belgen gebruiken de periode rond die datum ook om het kerkhof te bezoeken en bloemen op de graven van overleden familieleden te leggen.
Dat maakt Allerheiligen een bijzonder gevoelige kandidaat. Je kunt moeilijk verwachten dat mensen hun overleden grootmoeder voortaan uitsluitend na de kantooruren bezoeken.
Al zou een bijzonder creatieve begrotingsonderhandelaar misschien kunnen voorstellen om het kerkhofbezoek voortaan digitaal te organiseren. Een bloemenabonnement, een virtueel kaarsje en een automatische herinnering op de smartphone. Er zijn ongetwijfeld consultants te vinden die daar een bijzonder fraai beleidsplan voor kunnen opstellen.
Wapenstilstand: liever geen nieuwe oorlog
Op 11 november herdenken we het einde van de Eerste Wereldoorlog en de slachtoffers van oorlogen. Het is een dag met een historische betekenis die ver boven het gewone vrije dagje uitstijgt.
Daar valt dus weinig mee te lachen. Al zit er wel een zekere ironie in het idee dat een regering een herdenkingsdag van de vrede zou opofferen om een begrotingsoorlog tussen haar coalitiepartners te beëindigen.
Misschien laten we Wapenstilstand dus beter gewoon met rust. Er zijn in België al genoeg conflicten zonder dat we er nog eentje over 11 november aan toevoegen.
Kerstmis: probeer dat maar eens uit te leggen
En dan blijft Kerstmis over. Een feestdag die niet alleen religieuze betekenis heeft, maar ook stevig verankerd zit in onze cultuur, onze familiegewoonten en de omzetcijfers van de detailhandel.
Kerstmis afschaffen zou betekenen dat miljoenen Belgen op 25 december gewoon moeten gaan werken. Dat wordt bijzonder gezellig wanneer je schoonmoeder om twaalf uur met de kalkoen klaarstaat, terwijl jij nog in een vergadering zit over de kwartaalresultaten.
Bovendien zou de kerstman dan met een logistiek probleem zitten. Die moet wereldwijd cadeautjes afleveren en heeft daar maar één nacht voor. Als iedereen de volgende ochtend gewoon moet gaan werken, wordt het bijzonder moeilijk om de pakjes rustig uit te pakken.
En dan hebben we het nog niet over de kinderen die om zes uur 's morgens naast hun bed staan te springen. Probeer daarna maar eens fris en monter op kantoor te verschijnen.
Misschien toch maar die ene vervangingsdag?
Na deze grondige analyse kunnen we moeilijk anders dan vaststellen dat iedere feestdag zijn eigen problemen oplevert wanneer je hem probeert af te schaffen. De ene heeft een religieuze betekenis, de andere een historische, en nog een andere is vooral noodzakelijk om van de avond voordien te bekomen.
Gelukkig gaat het voorstel dat momenteel op tafel ligt niet zo ver. De Wever zou slechts één vervangingsdag willen schrappen wanneer een wettelijke feestdag in het weekend valt. De feestdagen zelf blijven dus bestaan, maar de werknemer krijgt er mogelijk een vrije dag minder voor terug.
Of dat voorstel uiteindelijk in een begrotingsakkoord belandt, moet nog blijken. Voorlopig is het vooral een van de vele ideeën waarmee de onderhandelaars proberen om tien miljard euro bij elkaar te sprokkelen.
Maar mocht de regering ooit beslissen om toch een volledige feestdag te schrappen, dan hebben wij alvast een suggestie voor de discussie: begin met de Dag van de Arbeid.
Niet omdat die minder belangrijk is dan de andere feestdagen, maar omdat het toch een bijzonder Belgisch tafereel zou opleveren wanneer de vakbonden massaal het werk neerleggen uit protest tegen de afschaffing van een dag waarop ze normaal gezien ook al niet moesten werken.
En zo zou de regering er na maanden onderhandelen in slagen om een feestdag af te schaffen waarop uiteindelijk nog altijd niemand werkt.
Dat zou pas een Belgische begrotingsoplossing zijn.
