De stad viert een verjaardag met een expo, een festival en een label van de Vlaamse regering. De vraag is wat er onder die verpakking zit.
In 1986 trokken zes pas afgestudeerden van de Antwerpse Academie met hun collecties naar de British Designer Show in Londen. Dirk Bikkembergs, Ann Demeulemeester, Walter Van Beirendonck, Dries Van Noten, Dirk Van Saene en Marina Yee. Niemand in Londen had ooit van Antwerpen gehoord als modestad, en na dat weekend wel.
Dit jaar wordt dat gevierd. MoMu loopt sinds eind maart met de eerste geautoriseerde tentoonstelling ooit die volledig aan de zes samen gewijd is, samengesteld door Geert Bruloot, medeoprichter van de boetiek Louis en destijds zelf een sleutelfiguur in hun doorbraak. In juni was er een Antwerp.Fashion Festival. De Vlaamse regering kende dat festival het label van Vlaams topevenement toe.
En daar begint de vraag. Want een verjaardag met een overheidslabel eromheen is niet noodzakelijk hetzelfde als een levende sector.
Wat er van de zes overblijft
Het minst comfortabele deel van het verhaal, is dat van de zes zelf.
Ze zijn nooit een collectief geweest. Ze deelden een school, een taxi naar Londen en een moment, en gingen daarna zes verschillende kanten op. Dat is ook precies hoe MoMu de expo heeft opgebouwd: geen gezamenlijke stijl, wel zes aparte ruimtes met elk hun eigen logica.
Veertig jaar later is de balans wisselend. Sommige merken werden verkocht en leven verder onder buitenlandse eigenaars, met een naam op het etiket en zonder de ontwerper erachter. Anderen trokken zich terug uit het commerciële circuit of werken kleinschalig verder. Walter Van Beirendonck bouwde daarnaast decennialang aan de opleiding zelf, tot hij die post in 2022 verliet.
Wat dus overleefde, is niet in de eerste plaats een reeks modehuizen. Het is een reputatie, en een school.
Het echte exportproduct is niet kleding, maar mensen
Kijk naar wie er vandaag aan het hoofd staat van de grote huizen. Raf Simons bij Prada. Demna, geboren in Georgië maar opgeleid in Antwerpen, bij Balenciaga en daarna bij Gucci. Nadège Vanhee-Cybulski bij Hermès. Haider Ackermann bij Tom Ford. Glenn Martens bij Diesel en Maison Margiela.
Dat is geen erfgoed, dat is de actualiteit. Een opleiding in een havenstad van een half miljoen inwoners levert al veertig jaar lang de creatieve leiding voor huizen in Parijs, Milaan en Londen. Er bestaat geen tweede stad in Europa met die verhouding tussen omvang en invloed.
Alleen: die mensen werken elders. Antwerpen leidt op, en Parijs betaalt. De stad is geen productiecentrum en is dat ook nooit geweest. Er staan hier geen fabrieken, er zit hier geen grote confectie-industrie, er is geen modeweek van internationaal gewicht. Wat er is, is een academie waar jaarlijks kandidaten uit de hele wereld op afkomen.
De directeur van MoMu verwoordde het onlangs onbedoeld scherp: jonge mensen komen hier studeren omdat ze willen zijn waar die zes zijn opgeleid, en dat is de mooiste marketing die een school zich kan wensen.
Marketing. Het woord valt vanzelf.
Waar het toerisme begint
Wie de organisatie van dit jubileumjaar bekijkt, ziet meteen wie het draagt: het museum, de stad, Flanders District of Creativity en EventFlanders, met een topevenementenlabel van de Vlaamse regering erbovenop.
Dat is geen schandaal en ook geen verwijt. Zo werkt cultuurbeleid vandaag: een verjaardag wordt een programma, een programma wordt een reden om te komen, en een reden om te komen wordt een hotelnacht. Antwerpen doet daar niets anders mee dan Gent met zijn lichtfestival of Brugge met zijn Vlaamse Primitieven.
Maar het verklaart wel waarom de ongemakkelijke vraag blijft of het niet meer dan toerisme is geworden. Wanneer een sector zichzelf viert, is dat een feest. Wanneer een toeristische dienst een sector viert, is dat een product. En de tweede situatie duikt meestal op wanneer de eerste wat dunner wordt.
Er zit trouwens één onderdeel in dit jubileumjaar dat niets met toerisme te maken heeft: vanaf eind november speelt MoMu samen met ‘hetpaleis’ een voorstelling voor tien- tot veertienjarigen over de kleren die ze dagelijks dragen en over wat die met hun mediagebruik doen. Dat is precies het soort werk dat een stad wél tot modestad maakt: niet een expo over vroeger, maar een gesprek met wie straks koopt.
Wat ontbreekt
Wie met jonge ontwerpers spreekt, hoort altijd dezelfde drie dingen.
Ateliers zijn onbetaalbaar geworden, ook in Antwerpen. Kleine reeksen laten produceren is in Europa duur en in Azië onmogelijk zonder volume. En een eigen merk beginnen betekent vandaag drie jaar leven van iets anders.
Dat is geen Antwerps probleem alleen, maar het bepaalt wel het antwoord op onze vraag. Een stad blijft geen modestad door haar verleden te tonen. Ze blijft het door ervoor te zorgen dat wie hier afstudeert, ook hier kan blijven werken. Betaalbare werkruimte, kleinschalige productie in de buurt, en opdrachtgevers die durven inzetten op een naam die nog niemand kent.
Het antwoord
Is Antwerpen nog een modestad? Ja, maar niet in de betekenis die de meeste mensen eraan geven.
Het is geen productiestad en geen handelsstad in mode. Het is een opleidingsstad, en het is daarin al veertig jaar de beste van Europa. Dat is een zeldzamer bezit dan een fabriek, want een fabriek verhuist en een reputatie niet, zolang je ze blijft verdienen.
Het risico is dus niet dat de mythe onwaar wordt. Het risico is dat ze zichzelf gaat volstaan: dat de stad blijft teren op zes namen uit 1986 terwijl de mensen die het volgende hoofdstuk moeten schrijven, hun atelier in Rotterdam of Parijs zetten omdat het hier niet meer betaalbaar is.
De expo is intussen wel de moeite. Ze loopt nog tot en met 17 januari in MoMu aan de Nationalestraat, kost dertien euro, negen euro als je tussen achttien en vijfentwintig bent, en niets als je jonger bent. Ga kijken naar wat zes mensen deden op het moment dat niemand nog iets van hen verwachtte.
Dat is uiteindelijk het enige echt bruikbare aan een jubileum.
(Foto: Momu)
