Minder verlof, minder deliberatie, minder uitzonderingen — maar vooral: meer controle.
Zuhal Demir heeft haar eerste grote onderwijsblauwdruk klaar. Minder vrije dagen, minder uitloop na examens, minder deliberatie en minder speelruimte voor scholen. Wat ze daarvoor in de plaats belooft, is meer lestijd, meer structuur en vooral meer grip vanuit de Wetstraat op wat er tussen september en juni in Vlaamse klaslokalen gebeurt.
Het plan over de hertekening van het schooljaar werd vorige vrijdag principieel goedgekeurd door de Vlaamse regering en moet vanaf september 2026 realiteit worden. De boodschap is duidelijk: het schooljaar is geen gatenkaas meer en uitzonderingen zijn voortaan de vijand.
De mantra van Madame Minder: er gaat te veel lestijd verloren
Sinds haar aantreden hamert Demir op één spreekwoordelijke nagel: Vlaamse leerlingen zitten te weinig in de klas. Volgens haar cijfers ligt het aantal lesdagen in Vlaanderen ruim onder het OESO-gemiddelde, met in het secundair onderwijs tot 22 lesdagen minder per jaar. Dat tekort, zo stelt ze, ondergraaft de onderwijskwaliteit, zeker gezien Vlaanderen tegelijk relatief veel onderwijspersoneel telt.
De symboliek is veelzeggend. In het nieuwe plan staat expliciet dat zowel de eerste als de laatste schooldag gewone lesdagen zijn. Geen halve dagen meer, geen stilzwijgend verlengd weekend richting zomervakantie. Wat vroeger al eens informeel gebeurde, wordt nu formeel verboden.
Examens later, deliberaties korter
Een eerste ingreep raakt het heiligste huisje van juni: de examenperiode. Die mag voortaan ten vroegste elf dagen voor het begin van de zomervakantie starten. Daarmee wil Demir vermijden dat leerlingen soms al anderhalve week voor het officiële einde van het schooljaar geen les meer volgen.
Ook het aantal evaluatiedagen wordt stevig teruggeschroefd: van dertig naar 22,5 dagen per schooljaar. De deliberatieperiode, vandaag vaak vijf dagen lang, wordt ingekort tot vier. Voor scholen, die al langer waarschuwen dat de planning strak staat, wordt het puzzelwerk daarmee nog complexer.
Klassenraden onder directeursgezag
Ook de werking van klassenraden gaat op de schop. De verplichting dat alle betrokken leerkrachten aanwezig moeten zijn bij deliberaties verdwijnt. In de plaats krijgt de directeur meer macht: hij of zij beslist wie aanschuift, zolang de samenstelling representatief en deskundig is, met minstens leerkrachten van de basisvakken.
Officieel moet dit leraren toelaten zich in die periode op hun pedagogische taken te concentreren. In de praktijk betekent het vooral minder collectieve deliberatie en meer hiërarchische sturing. Opnieuw: minder mensen rond de tafel, minder tijd, minder marge.
Facultatieve vrije dagen: afgeschaft, maar niet echt
Een van de meest zichtbare maatregelen is de afschaffing van de facultatieve vrije dagen. In het basisonderwijs verdwijnen er twee, in het secundair één. Die dagen werden vaak gebruikt om bruggen te maken met feestdagen, tot grote frustratie van ouders die dan opvang moesten zoeken.
Madame Mminder belooft beterschap: als scholen op zulke dagen geen les aanbieden, moeten ze verplicht opvang voorzien, zowel in het basis- als secundair onderwijs. Die opvang moet bovendien pedagogisch verantwoord zijn. Het recht van ouders op voorspelbaarheid weegt hier zwaarder dan de flexibiliteit van scholen.
Pedagogische studiedagen: onder streng toezicht
Ook pedagogische studiedagen worden strakker gereguleerd. In het basisonderwijs blijven maximaal drie halve studiedagen toegestaan. De mogelijkheid om extra dagen aan te vragen verdwijnt volledig. In het secundair onderwijs mogen lessen niet langer geschorst worden voor bijscholing van leraren.
Collectieve vorming kan nog, maar dan buiten de lesuren: voor de start van het schooljaar, tijdens evaluatiedagen of aan het begin van een vakantie. Het signaal is duidelijk: professionalisering mag, zolang ze de lesroosters niet meer verstoort.
Kleine ingrepen, grote symboliek
Daarnaast verdwijnen een reeks kleinere uitzonderingen die samen een duidelijk patroon vormen. Geen automatische lesvrije dag meer na verkiezingen. Geen halve schorsing meer bij de start van het schooljaar voor onthaalactiviteiten in het secundair onderwijs. Alles wat ruikt naar administratieve gemakzucht, wordt geschrapt.
Onderhandelingen op komst, weerstand verzekerd
Over het plan volgen nu gesprekken met onderwijskoepels en vakbonden. De weerstand zal niet min zijn. Scholen vrezen een verdere verstrakking zonder extra middelen, leerkrachten zien hun ademruimte krimpen en directies krijgen meer verantwoordelijkheid, maar ook meer druk.
Als er geen blokkades opduiken, wil Demir haar hervorming vanaf 1 september 2026 invoeren. Het schooljaar wordt dan langer, strakker en voorspelbaarder. Minder uitzonderingen, minder vrijheden — en volgens Demir: meer onderwijs.
N-VA bestuurt vanuit een fundamenteel wantrouwen in de burger
De schoolhervorming van Zuhal Demir legt feilloos de bestuursreflex van de N-VA bloot: burgers — in dit geval scholen, leerkrachten en ouders — worden benaderd als potentiële profiteurs die aan banden moeten worden gelegd. Vrijheid en vertrouwen maken plaats voor wantrouwen, controle en sancties. Elke uitzondering wordt verdacht, elke flexibiliteit een risico. Het resultaat is klassiek N-VA-bestuur: meer regels, meer toezicht en meer verantwoordelijkheid op het terrein, maar zonder extra middelen. Besturen door te veronderstellen dat iedereen profiteert, en dan proberen hetzelfde systeem te laten draaien met minder ruimte, minder autonomie en minder vertrouwen.
(Foto: Bert Van Den Broucke/Photo News)
