Vrijheid van onderwijs versus besparing: regering ruziet over godsdienst.
Noem het gerust een mini-schoolstrijd. Niet met barricades of betogingen deze keer, maar met nota’s, grondwetsartikelen en vastgeroeste ideologische breuklijnen. In de Vlaamse regering staan socialisten en christendemocraten opnieuw lijnrecht tegenover elkaar over het vak levensbeschouwing. Het twistpunt: blijft het bij twee uur godsdienst per week, of gaat Vlaanderen naar een ander model?
Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) probeert al weken een hervorming door te duwen die in het regeerakkoord werd vastgelegd. Haar ambitie: het bestaande systeem vereenvoudigen, goedkoper maken - vooral dat - en aanpassen aan een steeds diverser klaslokaal. In de praktijk botst ze op twee klassieke tegenstanders: de vrijheid van onderwijs en de ideologische loopgraven van CD&V en Vooruit.
Hoe het systeem vandaag werkt
In het vrije onderwijs – vaak katholieke scholen – is er weinig te kiezen: leerlingen volgen er standaard katholieke godsdienst, twee uur per week. In het officieel onderwijs ligt dat anders. Daar kunnen leerlingen kiezen uit zeven erkende levensbeschouwelijke vakken, waaronder verschillende godsdiensten en niet-confessionele zedenleer.
Het gevolg: klassen worden twee uur per week opgesplitst in kleine groepjes, soms met amper enkele leerlingen per overtuiging. Dat is organisatorisch complex en financieel zwaar. Vooral in kleinere scholen en stedelijke contexten loopt de kost snel op.
Regeerakkoord botst op de Grondwet
De Vlaamse regering wilde oorspronkelijk korte metten maken met dat systeem. In het regeerakkoord staat dat de twee uur levensbeschouwing vervangen zouden worden door twee uur “interlevensbeschouwelijke dialoog”, waarbij leerlingen samen in de klas zouden nadenken over zingeving, ethiek en samenleven.
Alleen: dat botst frontaal met de Grondwet. Die garandeert elke leerling het recht op religieuze opvoeding. Twee uur godsdienst zomaar schrappen of vervangen is juridisch niet houdbaar en zou vrijwel zeker worden aangevochten.
Het compromis van Demir
Demir schoof daarom een compromis naar voren: één uur klassieke levensbeschouwing in aparte groepjes, aangevuld met één uur interlevensbeschouwelijke dialoog voor de volledige klas. Op papier een middenweg. In de praktijk een nieuwe breuklijn.
CD&V wil dat die dialoog vertrekt vanuit religie en wordt gegeven door de bestaande godsdienstleerkrachten. Vooruit ziet het als een apart, neutraal vak rond burgerschap, ethiek en filosofie, los van religieuze invalshoeken en dus ook los van de huidige godsdienstleerkrachten.
Dat verschil is niet louter inhoudelijk. Het gaat over jobs, macht en visie op onderwijs. In het socialistische scenario verliest een groot deel van de 4.600 levensbeschouwelijke leerkrachten (een deel van) hun uren. In ruil zou het systeem goedkoper worden: één leerkracht per klas in plaats van meerdere per overtuiging. N-VA kijkt niet toevallig in die richting.
Praktische en juridische knopen
Alsof dat nog niet volstaat, zijn er ook praktische problemen. Er bestaat vandaag geen leerplan voor interlevensbeschouwelijke dialoog. Dat vak moet op minder dan een jaar tijd inhoudelijk, didactisch en organisatorisch worden uitgewerkt. Scholen moeten leerkrachten vinden, roosters aanpassen en ouders overtuigen.
Daarbovenop rijzen juridische vragen. In het vrij onderwijs zouden twee uur godsdienst behouden blijven, terwijl het officieel onderwijs naar één uur zou gaan. Dat opent de deur naar klachten over ongelijke behandeling tussen leerlingen, afhankelijk van schoolnet en religie.
Besparen zonder blauwdruk
De hervorming moet jaarlijks 100 miljoen euro opleveren. En laat ons eerlijk zijn, daar draait het om. Dat cijfer circuleert al maanden, maar hoe dat bedrag concreet gehaald wordt, blijft onduidelijk. Demir schuift ondertussen alternatieve pistes naar voren: graadklassen, samenwerking tussen scholen, flexibele uurblokken in plaats van vaste wekelijkse lessen.
Die maatregelen kunnen kosten drukken, maar lossen het fundamentele ideologische conflict niet op.
Eén uur godsdienst voor iedereen?
Een radicalere optie is om overal naar één uur levensbeschouwing te gaan, zoals in Franstalig België. Juridisch kan dat, maar alleen als het ook geldt voor het vrije onderwijs. En daar wringt het schoentje. Het katholiek onderwijs verzet zich hevig tegen elke inperking van zijn autonomie. Ook CD&V houdt vast aan twee uur levensbeschouwing als principe.
Stilstand met gevolgen
Voorlopig graven Vooruit en CD&V zich in. De ministerraad schuift het dossier week na week vooruit. Intussen tikt de klok. Voor de begroting, voor scholen, en vooral voor duizenden leerkrachten die niet weten of ze op 1 september 2026 nog een volwaardige job hebben.
Vrijdag waagt de regering opnieuw een poging. Maar zolang ideologie zwaarder weegt dan haalbaarheid, dreigt deze mini-schoolstrijd uit te groeien tot een structureel probleem – met leerlingen en leerkrachten als inzet.
(Fotomontage:Didier Lebrun/Photo News)
