Hasselt is kampioen in speed: dubbel zoveel als in Antwerpen, vijf keer meer dan in Leuven.
Wie wil weten hoeveel drugs er werkelijk circuleren in België, hoeft niet in politierapporten of enquêtes te snuffelen. Het antwoord stroomt elke dag door de riolen. Sciensano dook samen met de Universiteit Antwerpen in onze afvalputjes en hun grootschalig analyse toont hoe diep drugsgebruik in de samenleving is doorgedrongen. Het onderzoek - het grootste ooit in België - analyseerde een week lang afvalwater van zeventien waterzuiveringsinstallaties verspreid over het land en onderzocht zeven verschillende drugs.
De methode is even eenvoudig als doeltreffend. In het rioolwater worden zogenaamde biomarkers gemeten: afbraakproducten van drugs die door het menselijk lichaam zijn gegaan. Die sporen laten toe om het daadwerkelijke gebruik in een stad of regio vrij nauwkeurig te reconstrueren. Het voordeel van deze techniek is dat ze ook stiekeme gebruikers detecteert die in klassieke onderzoeken onzichtbaar blijven.
Hasselt verrassende koploper voor speed
De grootste verrassing komt uit Limburg waar blijkbaar meer Duracell-konijntjes rondlopen dan elders. In de regio rond Hasselt werden de hoogste concentraties amfetamineresten – beter bekend als speed – in het afvalwater aangetroffen. De hoeveelheid speed in het Hasseltse rioolwater ligt ongeveer dubbel zo hoog als in Antwerpen en zelfs vijf keer hoger dan in Leuven.
Speed is een synthetische amfetamine die een sterke oppeppende werking heeft en vaak wordt gebruikt om langdurig wakker en energiek te blijven. Het product is relatief goedkoop in vergelijking met cocaïne en wordt meestal gesnoven. De gezondheidsrisico’s zijn aanzienlijk: langdurig gebruik kan leiden tot ernstige hartproblemen, psychische klachten en verslaving.
Ook voor ketamine, een verdovingsmiddel dat in ziekenhuizen wordt gebruikt maar de voorbije jaren populair werd als partydrug, scoort Hasselt het hoogst. De concentraties in het afvalwater liggen er bijna dubbel zo hoog als in Leuven. In Leuven zelf is vooral een duidelijke piek zichtbaar op donderdag en vrijdag, wat wijst op gebruik tijdens studentenfeesten. In Hasselt feesten ze blijkbaar alle dagen, want daar liggen de waarden ook op weekdagen opvallend hoog.
Een mogelijke verklaring ligt in de drugseconomie van de regio. In Limburg werden de voorbije acht jaar meer dan tachtig drugslaboratoria ontdekt. Die sterke aanwezigheid van productie kan de beschikbaarheid van amfetamines vergroten, wat het gebruik in de regio stimuleert. Het is een business als een ander, toch?
Antwerpen blijft cocaïnehoofdstad
‘Aantwaarpen’ blijft de onbetwiste koning van de dure snuif. ‘Het Stad’ is koploper voor cocaïnegebruik. In het onderzochte gebied rond Antwerpen-Zuid liggen de concentraties cocaïneresten in het rioolwater ruim drie keer hoger dan de recordwaarden voor speed in Hasselt.
De metingen tonen bovendien een duidelijk patroon: cocaïne wordt vooral in het weekend gebruikt. Tijdens die dagen stijgen de concentraties in het afvalwater met meer dan een vijfde. Dat bevestigt het beeld van cocaïne als typische partydrug, sterk verbonden met uitgaansleven en nachtclubs.
Andere Vlaamse steden blijven duidelijk onder dat niveau. Leuven noteert de laagste cocaïnewaarden, terwijl steden zoals Brugge, Gent en Mechelen ongeveer een derde halen van de Antwerpse concentraties.
MDMA en partydrugs
Ook voor MDMA – de werkzame stof in xtc – ligt het gebruik het hoogst in Antwerpen. De drug wordt vooral in pilvorm ingenomen en staat bekend om haar stimulerende en euforische effecten. Het gebruik kan echter ernstige gevolgen hebben voor de hersenen en wordt in verband gebracht met depressieve klachten bij frequent gebruik.
In Mechelen zijn ze het braafst en is van Vlaanderen de stad waar de laagste concentraties MDMA in het rioolwater werden gemeten.
Crack niet langer een randfenomeen
De analyse toont ook dat crack, lang beschouwd als een probleem dat vooral in Brussel speelt, veel breder verspreid is dan gedacht. In elf van de zeventien onderzochte waterstations werden sporen van de drug aangetroffen. Antwerpen en Charleroi springen daarbij het meest in het oog.
De regionale verschillen in druggebruik blijken opvallend groot. Sommige middelen zijn duidelijk sterker aanwezig in Vlaanderen, terwijl andere – zoals crystal meth – nauwelijks worden aangetroffen in bepaalde delen van het land.
Cocaïne letterlijk overal
De meest opvallende conclusie uit het onderzoek is misschien wel dat cocaïne in elke onderzochte regio wordt aangetroffen. In alle zeventien waterstations werden resten van de drug gevonden, en dat op elke dag van de week.
Die vaststelling bevestigt het publiek geheim dat cocaïnegebruik al lang geen fenomeen meer is dat beperkt blijft tot specifieke milieus of grote steden. Het product circuleert vandaag in vrijwel de hele samenleving.
Het rioolwater laat weinig ruimte voor twijfel. Wat door de afvoer stroomt langs neus of keel gepasseerd en geeft een ongefilterd beeld van wat er werkelijk wordt geconsumeerd. En dat beeld is duidelijk: drugsgebruik is structureel aanwezig in vrijwel elke regio van het land.
(foto: Shutterstock)
