Een zware jongen en een slimme truc: wanneer criminaliteit charme krijgt
Het is een klassiek dilemma waar fictie gretig op teert en de werkelijkheid ons soms ongemakkelijk mee confronteert: wat doe je met dat vlaagje sympathie voor een crimineel die erin slaagt het systeem te slim af te zijn?
Vrijdagmiddag, in het Franse Corbas – een gevangenis net buiten Lyon – wist een twintigjarige gedetineerde op spectaculaire wijze te ontsnappen. Niet met een helikopter, geen tunnel, geen gewelddadige uitbraak. Gewoon, in een sporttas.
De man kroop in de bagage van een medegedetineerde die diezelfde dag vrijgelaten werd. Toen de tas het gevangenisterrein verliet, zat er geen deodorant in, maar een voortvluchtige. De directie bevestigde pas een dag later de ontsnapping.
Professionele misdadiger of improviserende illusionist?
De ontsnapte man is geen kleine garnalendief. Volgens het parket heeft hij meerdere veroordelingen op de teller én wordt hij gelinkt aan georganiseerde misdaad. Niet de eerste de beste dus – en zeker niet iemand die de benen nam omdat hij onschuldig is en dat onrecht niet langer dragen kon.
Het Franse gerecht opende meteen een onderzoek naar "ontsnapping in bendeverband" en "criminele samenzwering". Dat doet vermoeden dat hij niet alleen zijn moment greep, maar dat de hele actie mogelijk tot in de puntjes voorbereid was.
En toch. Je voelt het. Die tinteling. Dat moment waarop je, tegen beter weten in, grijnst. De man heeft het systeem om de tuin geleid met een list die recht uit een B-film lijkt te komen.
Gefaald systeem of medeplichtig beleid?
De gevangenis van Corbas is geen model van orde. Begin mei zaten er 1.218 gevangenen opgesloten op een plek die maar 678 mensen kan verdragen. Als de directie nu een intern onderzoek start naar de omstandigheden van de ontsnapping, dan moet ze misschien beginnen met de structurele overbevolking, het gebrek aan personeel en het tekort aan toezicht.
Wat verwacht je van een instelling waar de rek letterlijk en figuurlijk uit is? Waar cipiers dag na dag brandjes blussen in plaats van actief toezicht te houden? In zo’n context is het geen kwestie of iemand ontsnapt, maar wanneer.
De Robin Hood-reflex: gevaarlijk romantiseren
En dus komt het moment waarop we onszelf moeten betrappen. Op dat gevoel van bewondering voor een slimme crimineel die het systeem te snel af is. Alsof we even willen juichen voor de underdog. Alsof het een overwinning is van het individu tegen de almacht van de staat.
Maar daar schuilt meteen ook het gevaar. Want hoe spectaculair de ontsnapping ook is, hoe vindingrijk de uitvoering ook mag zijn – we hebben hier te maken met een zware jongen. Niet met een vergissingsgevangene of een protestheld, maar een man met aantoonbare criminele connecties.
Wie voor deze man applaudisseert, applaudisseert in feite voor een zwak systeem, voor rechteloosheid, voor de ondermijning van gerechtigheid, toch?
Wat leert deze zaak ons echt?
Deze ontsnapping is niet louter een anekdote voor de avondradio. Ze is een symptoom. Van overvolle gevangenissen. Van falende justitie. Van een systeem dat zo onder druk staat dat zelfs een sporttas volstaat om het te saboteren.
En het confronteert ons met een ongemakkelijke waarheid: wanneer het systeem verzaakt, gaan wij ons identificeren met wie het bedriegt. Niet omdat we misdaad goedkeuren, maar omdat we de machteloosheid herkennen.
De echte vraag is dus niet hoe deze man uit de gevangenis is geraakt. De echte vraag is: hoe lang houden onze gevangenissen het nog vol? En: hoe lang blijven wij nog meesmuilen bij spektakelontsnappingen, terwijl het huis van justitie stilaan in brand staat?
