Wie gedurende zijn loopbaan langere tijd werkloos was, op brugpensioen terechtkwam of gebruikmaakte van een landingsbaan, dreigt straks een deel van zijn pensioenopbouw te verliezen. Wat jarenlang als een wettelijk en maatschappelijk aanvaard traject gold, wordt achteraf alsnog financieel afgestraft.
Nog geen week nadat de federale meerderheid strengere regels voor vervroegd pensioen en lagere pensioenuitkeringen voor bepaalde werknemers door het parlement loodste, blijkt dat de rekening nog niet volledig is gemaakt. In de coulissen ligt een nieuwe besparingsmaatregel klaar die vooral oudere werknemers viseert.
De schaamteloosheid waarmee pensioenminister Jan Jambon de spelregels verandert terwijl de wedstrijd al lang bezig is, kent nauwelijks precedenten.
Wie jarenlang deed wat overheid, werkgevers en vakbonden samen hadden afgesproken, dreigt nu achteraf te worden gesanctioneerd. Wie na een ontslag op brugpensioen ging. Wie gebruikmaakte van een landingsbaan. Wie op oudere leeftijd uit de arbeidsmarkt verdween via systemen die door de overheid zelf werden georganiseerd en gefinancierd.
Plots blijken die jaren minder waard.
Plots blijken die keuzes een fout.
Plots krijgt de burger de rekening.
Shame on you, Jan.
De overheid lokte mensen in het systeem en straft hen nu achteraf
Jarenlang werden werknemers die het slachtoffer werden van herstructureringen begeleid naar brugpensioen of SWT. Niet omdat zij daarom vroegen, maar omdat bedrijven wilden afslanken en overheden daarmee instemden.
Bij sluitingen van grote bedrijven zoals Ford Genk kregen duizenden werknemers expliciet of impliciet te horen dat hun loopbaan erop zat. Dat was de deal. Dat was het sociaal akkoord. Dat was de belofte.
Vandaag zegt dezelfde overheid plots dat die jaren minder mogen meetellen voor het pensioen.
Wie toen vijftig was en verplicht richting brugpensioen werd gestuurd, kan straks op zijn 66ste honderden euro's pensioen verliezen.
Niet omdat hij fraudeerde.
Niet omdat hij profiteerde.
Niet omdat hij niet wilde werken.
Maar omdat Jan Jambon in 2026 beslist dat afspraken uit het verleden niet langer gelden. Dat is geen hervorming. Dat is contractbreuk.
Het koninkrijk van de boekhouder
De logica achter de maatregel is even eenvoudig als meedogenloos.
Tot vandaag worden periodes van ziekte, zorgverlof, werkloosheid, brugpensioen of landingsbanen grotendeels beschouwd alsof er effectief gewerkt werd voor de opbouw van het pensioen. Volgens cijfers van het kabinet van pensioenminister Jan Jambon bestaat gemiddeld ongeveer een derde van een werknemersloopbaan uit dergelijke gelijkgestelde periodes. Voor de regering is dat een doorn in het oog. Ze wil daarom een plafond invoeren op het aantal niet-gewerkte dagen dat nog mag meetellen voor de berekening van het pensioen.
Dat plafond zal afhangen van het geboortejaar. Werknemers geboren tussen 1961 en 1964 mogen maximaal 40 procent van hun loopbaan laten bestaan uit gelijkgestelde periodes zonder gevolgen voor hun pensioen. Voor wie in 1965 geboren werd, daalt die grens naar 35 procent. Vervolgens wordt het toegelaten percentage elk jaar verder afgebouwd met vijf procentpunten, tot een maximum van slechts 20 procent voor iedereen die in 1968 of later geboren is. Wie boven die grens uitkomt, ziet een deel van die periodes eenvoudigweg verdwijnen uit de pensioenberekening, met een lager pensioen als gevolg.
Op papier levert dat een besparing op. En in een Excelbestand ziet dat er wellicht prachtig uit. Maar een samenleving is geen spreadsheet. Een werknemer is geen cel in een tabel. Een loopbaan is geen wiskundige formule.
Toch lijkt de federale regering steeds meer bestuurd te worden vanuit het koninkrijk van Excel, waar alleen cijfers bestaan en mensen herleid worden tot budgettaire parameters.
De zwaksten betalen de prijs
Opvallend is dat zelfs analyses van het Planbureau aangeven dat vooral mensen met lagere pensioenen getroffen zullen worden.
Dat zijn niet de topverdieners.
Niet de bedrijfsleiders.
Niet de mensen met uitgebreide pensioenplannen of vastgoedportefeuilles.
Nee, het zijn werknemers die vaak tientallen jaren zware arbeid verrichtten, die periodes van werkloosheid kenden, die gebruikmaakten van systemen die de overheid zelf heeft gecreëerd en die nu ontdekken dat hun pensioen achteraf wordt herberekend.
Concreet
We citeren enkele voorbeelden uit De Morgen om de concrete impact van de maatregel te illustreren.
“Stel dat je bij de sluiting van Ford Genk op je 50ste op brugpensioen werd gestuurd”, zegt oud-ABVV-topman Jef Maes. “Als je straks op je 66ste met pensioen gaat, zat je 16 jaar in brugpensioen. Dat is veel meer dan de toegestane 20 procent. Dan heeft de cap een grote impact, zeker als je op je 20ste aan de slag ging en in shiften werkte. In dat geval kan je zowat 400 euro per maand verliezen.”
Ook de socialistische vakbond schetst bijkomende voorbeelden. Zo wordt een fictieve werknemer, Jan geboren in 1968, aangehaald. Hij was in zijn loopbaan vijf jaar werkloos en stapte twaalf jaar voor zijn wettelijke pensioenleeftijd in een halftijdse landingsbaan.
“Zijn pensioen daalt met ongeveer 4 procent. Voor een gemiddeld pensioen van 2.046 euro spreken we dan over een verlies van 91 euro per maand.”
Volgens het kabinet-Jambon is die redenering verdedigbaar. “Als Jan na een relatief beperkte loopbaan – waarin hij al ruimschoots gebruik heeft gemaakt van de sociale zekerheid – vervolgens 12 jaar een halftijdse landingsbaan verkiest en daarvoor een RVA-uitkering ontvangt, dan vinden wij het logisch en verantwoord dat daar een verminderd pensioenbedrag tegenover staat”, klinkt het. “Dat lijkt ons allesbehalve onredelijk.”
Wat voor de ene partij dus een correctie is op “overmatig gebruik van gelijkgestelde periodes”, is voor de andere een retroactieve afrekening met werknemers die hun loopbaan jarenlang hebben opgebouwd binnen de toen geldende regels.
Vertrouwen? Vergeet het maar
Het grootste slachtoffer van deze hervorming is misschien niet eens het pensioenbedrag. Het grootste slachtoffer is het vertrouwen.
Want wat leert de burger hieruit?
Dat afspraken tijdelijk zijn.
Dat wettelijke garanties herroepbaar zijn.
Dat een regering jaren later kan beslissen dat een traject dat volledig legaal en maatschappelijk aanvaard was, plots financieel bestraft wordt.
Wie vandaag nog gelooft dat de overheid een betrouwbare partner is voor langetermijnbeslissingen, moet stilaan over bijzonder sterke zenuwen beschikken.
Want als Jan Jambon één boodschap uitstuurt, dan is het deze: de spelregels gelden zolang de overheid er zin in heeft.
En wie ze jarenlang trouw heeft gevolgd, mag achteraf alsnog de rekening betalen.
(Foto: Bert Van Den Broucke/ /Photo News)
