Hoe minder je verdient, hoe groter de kans op gezondheidsproblemen én hoe zwaarder de zorg op je loon weegt.
België geeft elk jaar miljarden uit aan gezondheidszorg. Toch blijkt uit een nieuwe studie van CM Gezondheidsfonds dat de kloof tussen arm en rijk op vlak van gezondheid almaar groter wordt. Wie het minst verdient, is vaker ziek, sterft vroeger én ziet een veel groter deel van zijn inkomen verdwijnen naar medische kosten. De vraag dringt zich op: hoe kan dit gebeuren onder een socialistische minister van Volksgezondheid die al jarenlang het zorgbeleid mee vormgeeft?
De cijfers die CM presenteert zijn ronduit onthutsend. In arme wijken ligt het sterftecijfer ongeveer de helft hoger dan in rijke buurten. Chronische aandoeningen zoals diabetes komen er dubbel zo vaak voor. Tegelijk stellen kwetsbare gezinnen medische zorgen vaker uit omdat ze de rekening niet kunnen betalen. Wanneer gezondheidsproblemen uiteindelijk escaleren, belanden ze vaker op de spoeddienst, waar de behandeling doorgaans duurder en complexer wordt.
Wie zorg het meest nodig heeft, krijgt ze het minst
Dat gezondheidsverschillen bestaan, is geen nieuw gegeven. Wat wel nieuw en bijzonder verontrustend is, is dat de ongelijkheid volgens de CM-studie tussen 2011 en 2023 verder is toegenomen. België evolueert daarbij zelfs sneller in negatieve richting dan verschillende andere Europese landen.
Vooral de toegang tot eerstelijnszorg blijkt steeds problematischer te worden. Hogere inkomens vinden relatief gemakkelijk een huisarts, terwijl mensen in kwetsbare buurten steeds vaker botsen op wachtlijsten, patiëntenstops en administratieve drempels. Ook preventieve gezondheidszorg volgt dezelfde logica. Wie geld heeft, laat zich vaker screenen, wie het moeilijk heeft, blijft achter.
Dat is niet zomaar een statistische afwijking. Het betekent concreet dat mensen die het grootste gezondheidsrisico lopen, net minder gebruikmaken van de zorg waarvoor ze jarenlang sociale bijdragen hebben betaald.
De rekening komt terecht bij wie het minst heeft
Nog schrijnender wordt het wanneer naar de financiële impact wordt gekeken. Gezinnen met de laagste inkomens spenderen gemiddeld 8 procent van hun budget aan gezondheidszorg. Bij de hoogste inkomens bedraagt dat slechts 1,4 procent.
Met andere woorden: hoe minder geld iemand heeft, hoe groter het aandeel van zijn budget dat naar doktersbezoeken, geneesmiddelen en medische behandelingen gaat. Een perverse realiteit in een systeem dat zichzelf graag omschrijft als solidair.
De maximumfactuur moest ooit voorkomen dat gezinnen financieel kopje onder zouden gaan door medische kosten. In de praktijk blijkt die bescherming onvoldoende. Patiënten moeten eerst zelf betalen, supplementen vallen vaak buiten de regeling en voor veel lage en middeninkomens ligt de drempel nog altijd te hoog.
Jaren van hervormingen, maar de kloof groeit
Dat maakt de politieke verantwoordelijkheid des te groter. Frank Vandenbroucke presenteert zich al jaren als de architect van een toegankelijke en sociale gezondheidszorg. Sinds zijn terugkeer op Volksgezondheid werd een lange reeks hervormingen aangekondigd, werden extra middelen vrijgemaakt en volgden tal van beleidsplannen.
Maar als na jaren beleid blijkt dat de gezondheidskloof groter wordt, dat kwetsbare patiënten moeilijker een huisarts vinden en dat medische kosten relatief zwaarder doorwegen voor lage inkomens, dan rijst onvermijdelijk de vraag wat die hervormingen uiteindelijk hebben opgeleverd voor de mensen die het systeem het hardst nodig hebben.
De cijfers van CM suggereren immers niet dat de situatie stagneert. Ze tonen aan dat ze verslechtert.
Een sociale zekerheid die haar kerntaak mist
België beschikt over een van de duurste zorgsystemen van Europa. Toch slaagt dat systeem er steeds minder in om gelijke toegang tot zorg te garanderen. Dat is geen administratief probleem, maar een fundamentele uitdaging voor de sociale zekerheid zelf.
Want wat is de waarde van een gezondheidszorgsysteem wanneer mensen medische hulp uitstellen omdat ze het voorschot niet kunnen betalen? Wat betekent solidariteit wanneer de armste gezinnen zes keer meer van hun budget kwijt zijn aan zorg dan de rijkste? En hoe geloofwaardig blijft het discours over toegankelijke gezondheidszorg wanneer juist de meest kwetsbaren steeds vaker uit de boot vallen?
De studie van CM legt een ongemakkelijke waarheid bloot. Ondanks alle politieke verklaringen, hervormingen en miljardeninvesteringen groeit de gezondheidsongelijkheid in België verder. Wie arm is, wordt vaker ziek, betaalt relatief meer en geraakt moeilijker bij de zorgverlener.
Voor een land dat zichzelf graag een sociale welvaartsstaat noemt, is dat een pijnlijke evaluatie van jarenlang zorgbeleid. En voor minister Frank Vandenbroucke is het een rapport dat bijzonder moeilijk weg te verklaren valt.
(Foto: Bert Van Den Broucke/ /Photo News)
