41 boetes en duizenden vraagtekens: Vlaanderen eist Nederlands van sociale huurders, maar controleert nauwelijks.
Vlaanderen legt sociale huurders een duidelijke verplichting op: wie een sociale woning krijgt, moet Nederlands leren. Maar wie controleert of die regel wordt nageleefd? Nauwelijks iemand, zo blijkt. Amper 41 huurders kregen vorig jaar een boete. Niet omdat iedereen netjes in orde is, maar omdat de overheid zelf nauwelijks zicht heeft op de situatie. Een taalplicht zonder sluitende controle: veel symbolischer wordt beleid niet.
Een sociale woning krijgen in Vlaanderen is geen vanzelfsprekend cadeau. Wie op de wachtlijst staat, weet dat de vraag veel groter is dan het aanbod. Vandaag wachten duizenden gezinnen op een betaalbare woning. Wie uiteindelijk de sleutels krijgt, ondertekent niet alleen een huurcontract, maar ook een taalcontract.
De boodschap van de Vlaamse overheid is duidelijk: wie in een sociale woning woont, moet Nederlands leren. Niet alleen om administratieve redenen, maar ook om beter te kunnen deelnemen aan de samenleving. Een praatje met de buren, een gesprek met de verhuurder of een afspraak met een dienst: taal wordt gezien als de sleutel tot integratie.
Een nobel doel. Alleen blijkt de uitvoering opnieuw een typisch Belgisch verhaal: veel regels, weinig overzicht.
Een boete van gemiddeld 212 euro
De cijfers lijken op het eerste gezicht geruststellend. Op meer dan 150.000 sociale huurders kregen vorig jaar slechts 41 mensen een financiële sanctie omdat ze onvoldoende Nederlands spraken. Samen betaalden zij 9.325 euro aan boetes, gemiddeld zo’n 212 euro per persoon.
Wie daaruit besluit dat de taalverplichting perfect werkt, maakt echter een denkfout. De Vlaamse overheid weet namelijk niet hoeveel sociale huurders vandaag effectief gecontroleerd zijn en hoeveel mensen aan de taalvereiste voldoen.
Elke woonmaatschappij doet haar eigen controles. Sommige volgen de regels strikt op, andere blijken minder haast te maken. Er bestaat geen centraal systeem dat alle gegevens verzamelt.
Met andere woorden: Vlaanderen legt een verplichting op, maar weet niet hoeveel mensen ze naleven.
Een regel zonder controle is vooral een symbool
Dat gebrek aan overzicht zorgt voor kritiek. Volgens N-VA-parlementslid Gijs Degrande ondergraaft het de geloofwaardigheid van het beleid.
En hij heeft een punt. Een overheid die streng communiceert over rechten én plichten, moet ook kunnen aantonen dat die plichten worden gecontroleerd. Anders dreigt de taalverplichting vooral een politiek symbool te worden: goed voor de krantenkoppen, minder zichtbaar op het terrein.
De praktijk blijkt bovendien chaotisch. Uit een onderzoek bij 19 woonmaatschappijen kwam naar voren dat vier organisaties helemaal geen procedure hadden om de taalkennis op te volgen. Bij andere instellingen bestond er wel een plan op papier, maar werd het niet uitgevoerd.
De reden die sommige woonmaatschappijen gaven? Ze hadden “andere prioriteiten”.
Dat klinkt opmerkelijk. Want als de Vlaamse overheid zegt dat Nederlands spreken een essentiële voorwaarde is om deel te nemen aan de samenleving, waarom krijgt de controle daarop dan geen prioriteit?
Strenger worden zonder te weten waar het probleem zit?
De discussie wordt extra interessant omdat de lat binnenkort nog hoger komt te liggen. Vanaf eind 2027 zouden sociale huurders minstens mondeling niveau B1 moeten halen. Dat betekent dat iemand zich behoorlijk vlot moet kunnen uitdrukken in het Nederlands.
Maar strengere normen invoeren terwijl de overheid niet eens weet hoeveel mensen vandaag aan de bestaande regels voldoen, roept vragen op.
Het is moeilijk om beleid te evalueren als de cijfers ontbreken.
De digitale oplossing komt pas in 2028
Minister van Wonen Melissa Depraetere (Vooruit) erkent dat er administratief werk aan de winkel is. Tegen 2028 moet een Centraal Huurdersregister voor meer duidelijkheid zorgen. Dan moet de overheid eindelijk kunnen zien wie voldoet aan de taalvoorwaarden en wie niet.
Maar tegen dan zijn we alweer enkele jaren verder.
De taalplicht bestaat al langer. De boetes bestaan al langer. Alleen ontbreekt nog altijd het belangrijkste element van elk beleid: weten wat er op het terrein gebeurt.
Een regel zonder controle is geen sterke regel. Het is vooral een mooi geformuleerde intentie, die lekker oogt op een verkiezingsaffiche.
Het schoentje wringt dus aan alle kanten. Vlaanderen verwacht van sociale huurders dat ze Nederlands leren, maar moet misschien eerst zelf leren om zijn eigen regels te controleren.
(Fotomontage: Didier Lebrun/Foto Nieuws)
