Vlaanderen wil de sociale woningmarkt strenger, activerender en vooral minder vrijblijvend maken. Prima, zegt de Vlaamse regering. Niet zo prima, zegt de Verenigde Naties.
Wie in Vlaanderen een sociale woning wil, krijgt er almaar meer voorwaarden bij. Vanaf 2028 moeten werkloze kandidaat-huurders zich verplicht inschrijven bij de VDAB. Wie al een sociale woning heeft, kent die verplichting vandaag al.
Ook de taalvoorwaarde wordt aangescherpt. Kandidaten moeten voortaan mondeling Nederlands kennen op niveau B1, in plaats van A2.
De boodschap van de Vlaamse regering is duidelijk: wie hulp krijgt van de samenleving, moet daar ook iets tegenover zetten.
Een VN-rapporteur stelt zich daar vragen bij en wil wel eens weten waar de grens ligt tussen verantwoordelijkheid vragen en mensen uit een basisrecht duwen.
VN: “Pas op met sociale uitsluiting”
Koldo Casla, de VN-rapporteur voor het recht op waardig wonen, heeft in een brief aan de Vlaamse regering stevige bedenkingen bij het beleid.
Vooral de strengere Nederlandse taaleis vindt hij problematisch. Hij begrijpt dat Vlaanderen het Nederlands wil beschermen en stimuleren. Maar sociale huisvesting gebruiken als instrument om dat doel af te dwingen, vindt hij een gevaarlijke stap.
Volgens Casla kan de maatregel ertoe leiden dat mensen die het al moeilijk hebben, verder van een woning worden verwijderd. Hij waarschuwt zelfs voor sociale uitsluiting en geografische segregatie.
Dat is VN-taal voor: misschien eens nadenken voor je mensen die nauwelijks ergens terechtkunnen nóg een deur voor de neus dichtgooit. Je kan het ook lezen als een deur openzetten voor de rest van de wereld om van ons sociaal stelsel te komen profiteren, zonder daar wat voor over te hebben.
En dan is er nog de postcode
Ook de lokale woonbinding krijgt ervan langs.
Sociale woningen gaan vaak met voorrang naar mensen die al minstens vijf jaar in een bepaalde gemeente wonen. Op papier klinkt dat sympathiek. Je woont ergens, je kent de buurt en dus krijg je voorrang.
Maar wat met iemand die geen vaste woonplaats heeft?
Wat met daklozen? Wat met mensen die noodgedwongen van de ene gemeente naar de andere verhuizen omdat ze nergens betaalbare huisvesting vinden?
Precies daar wringt volgens de VN-rapporteur het schoentje. Wie arm is, heeft niet noodzakelijk een keurige woonhistoriek van vijf jaar in dezelfde gemeente.
Het systeem kan zo een vreemde paradox creëren: hoe kwetsbaarder je bent, hoe moeilijker het wordt om aan de voorwaarden te voldoen.
Een woning is geen beloning
De Vlaamse regering vertrekt steeds meer vanuit het idee dat sociale huisvesting niet vrijblijvend mag zijn. Wie kan werken, moet werken. Wie Nederlands kan leren, moet Nederlands leren. Wie ergens wil wonen, moet een band met die gemeente hebben.
Dat klinkt voor veel mensen redelijk. En ja, het is perfect verdedigbaar dat de overheid mensen stimuleert om te werken, Nederlands te leren en actief deel te nemen aan de samenleving. Maar daar zit ook een fundamentele vraag onder: is een sociale woning een beloning voor wie zich voorbeeldig gedraagt, of een vangnet voor mensen die zonder hulp niet aan betaalbare huisvesting geraken?
De VN-rapporteur kiest duidelijk voor dat laatste uitgangspunt.
Hij herinnert Vlaanderen eraan dat het recht op huisvesting volgens internationale mensenrechtenverdragen zonder discriminatie moet worden toegepast.
Vluchtelingenwerk: “Extra drempels helpen niemand”
Ook Vluchtelingenwerk Vlaanderen schaart zich achter de kritiek.
Thomas Willekens stelt dat een dak boven je hoofd een basisrecht is en dat extra voorwaarden het probleem niet oplossen.
Zijn redenering is behoorlijk eenvoudig: er zijn te weinig betaalbare woningen. Dan moet je er meer bouwen.
Geen taaltest, administratieve hindernis of lokale voorwaarde kan dat tekort wegtoveren.
Meer aanbod zou het antwoord moeten zijn op een tekort aan woningen. Niet een steeds langer lijstje voorwaarden voor de mensen die ze het hardst nodig hebben.
Vlaanderen mag best streng zijn. Maar dan ook eerlijk.
Het debat is er eentje van balanceren op de slappe koord. Er is niets mis met een overheid die verwacht dat mensen die kunnen werken ook proberen te werken. Toch? En Nederlands leren in het land waar je komt wonen, is geen foute vraag, niet?
En ja, een taal leren kost tijd. Werk vinden is niet voor iedereen even eenvoudig. En wie dakloos is, heeft meestal geen vijf jaar tijd om netjes een lokale woonbinding op te bouwen. En nu? Waar leggen we de grens?
(Foto: PD)
