Grote woorden, maar kleine daden.
Van tijdelijk rijverbod naar tijdelijk internetverbod: minister Vanessa Matz wil cyberpesters van sociale media kunnen weren. Klinkt kordaat. Alleen moet iemand het straks ook nog uitvoeren.
De politiek heeft een nieuw wapen ontdekt tegen cyberpesten: de digitale ban.
Minister van Digitalisering Vanessa Matz (Les Engagés) wil laten onderzoeken of mensen die sociale media gebruiken om ernstige feiten te plegen, tijdelijk van die platformen kunnen worden verbannen. Het idee is eenvoudig: wie online zwaar over de schreef gaat, raakt zijn digitale toegang kwijt.
Een soort rijverbod, maar dan voor Facebook, Instagram, TikTok en de rest van het digitale circus.
Grote woorden. Klinkt stevig. Alleen: hoe krijg je het uitgevoerd?
Een verbod is snel uitgesproken
Het probleem is dat sociale media geen autoweg zijn met slagbomen aan het begin en einde. Wie een rijverbod krijgt, laat zijn auto staan. Einde verhaal. Op sociale media ligt dat iets ingewikkelder.
Een veroordeelde gebruiker kan een nieuw account aanmaken, een andere gebruikersnaam kiezen, een telefoonnummer van iemand anders gebruiken of via een ander platform verdergaan. En wie echt vastbesloten is om iemand lastig te vallen, heeft tegenwoordig meer digitale uitwijkmogelijkheden dan een automobilist wegen heeft om een verkeerscontrole te vermijden.
De vergelijking met een rijverbod klinkt dus mooi in een persbericht, maar digitaal werkt het allemaal een stuk minder overzichtelijk.
De digitale draaideur
Stel dat iemand zes maanden van Instagram wordt verbannen. Prima. Maar wat gebeurt er daarna? Verhuist de pester naar TikTok? Naar Snapchat? Naar Telegram? Naar een forum? Naar een nieuw account met een andere naam?
Het internet heeft geen voordeur waar de overheid een slot op kan draaien.
Een verbod op één platform betekent bovendien niet automatisch dat iemand uit het digitale leven verdwijnt. Het kan hoogstens betekenen dat die persoon tijdelijk op één plek niet meer welkom is.
En daar wordt het verschil met een rijverbod pijnlijk duidelijk.
Wie controleert de controleurs?
Dan rijst de volgende vraag: wie gaat dat allemaal controleren?
De overheid wil het BIPT om advies vragen over de praktische uitvoering. Dat is verstandig. Want tussen een politieke aankondiging en een werkend systeem ligt een behoorlijk diepe digitale kloof.
Wie bepaalt wanneer iemand definitief of tijdelijk moet verdwijnen?
Wie koppelt verschillende accounts aan dezelfde persoon?
Wie controleert of iemand via een familielid of een nieuw toestel gewoon opnieuw binnenkomt?
Wie bewaakt de privacy?
En vooral: wie voorkomt dat een systeem dat bedoeld is om cyberpesters aan te pakken uiteindelijk verandert in een ingewikkeld administratief monster?
Dat zijn geen details. Dat is de uitvoering.
Het anonieme masker afzetten
De regering kijkt bovendien naar maatregelen om slachtoffers de identiteit van anonieme daders te kunnen bezorgen. Dat klinkt eveneens logisch.
Anonimiteit kan online een vrijgeleide worden voor mensen die zich in het echte leven waarschijnlijk wat minder heldhaftig zouden gedragen.
Maar ook hier geldt: een identiteit kennen is één zaak. Er vervolgens iets mee doen is een andere.
Wie iemand opspoort, heeft nog geen gedragsverandering gerealiseerd. Wie een account verwijdert, heeft niet noodzakelijk de persoon achter het account veranderd.
Daar zit misschien wel de belangrijkste blinde vlek van het hele debat.
Straffen is niet hetzelfde als oplossen
Cyberpesten is geen technisch probleem dat je kunt oplossen door ergens een vinkje te zetten bij ‘account blokkeren’.
Het gaat om mensen, gedrag, groepsdruk, wraak, vernedering en soms een obsessieve behoefte om iemand kapot te maken. Een tijdelijk verbod kan een nuttige straf zijn. Het kan iemand raken, zeker wanneer sociale media ook inkomsten opleveren.
Maar zes maanden later kan dezelfde persoon opnieuw beginnen. Met hetzelfde gedrag. Een andere accountnaam. Een ander platform. Dan hebben we vooral de digitale voordeur vervangen.
Politiek signaal met een grote strik errond
Toch is het voorstel niet waardeloos. Integendeel.
Socialemediabedrijven kunnen moeilijk blijven doen alsof alles wat op hun platform gebeurt uitsluitend hun probleem is. Ze hebben jarenlang geprofiteerd van miljarden gebruikers, gigantische hoeveelheden data en een businessmodel waarin aandacht geld oplevert.
Daar hoort verantwoordelijkheid bij.
Doch, de politiek moet opletten dat ze geen wetten produceert die vooral goed klinken op televisie. Een maatregel aankondigen is gemakkelijk. Een maatregel afdwingbaar maken is iets anders.
Van ‘hard optreden’ naar echt optreden
Een digitale straf kan zinvol zijn. Maar dan moet ze juridisch waterdicht, technisch uitvoerbaar en controleerbaar zijn. Er moeten duidelijke criteria komen, beroepsmogelijkheden en garanties dat iemand niet zomaar uit het digitale openbare leven wordt gewist omdat een algoritme of platform een fout maakt.
En misschien nog belangrijker: naast bestraffing moet er iets gebeuren met het gedrag zelf.
Want wie vandaag iemand online terroriseert en morgen een nieuw account opent, heeft geen internetverbod nodig dat alleen op papier bestaat. Die heeft een grens nodig die ook daadwerkelijk bewaakt wordt.
De minister wil een tandje bijsteken. Prima. Maar laat het deze keer geen tandje op papier zijn.
(fotomontager: Bert Van Den Broucke/ /Fotonieuws/pixabay)
