“Een bijzonder verregaande inmenging in de privacy, waarvoor de noodzaak en de proportionaliteit ontbreken.”
De regering-De Wever wil belastingfraude voortaan te lijf gaan met algoritmes en datamining, rechtstreeks gevoed door het Centraal Aanspreekpunt (CAP) van de Nationale Bank. Die databank - die saldi van alle Belgische bank- en verzekeringsrekeningen verzamelt - zou proactief worden ingezet om verdachte patronen te detecteren. Vandaag mag het CAP enkel worden geraadpleegd bij een concreet vermoeden van fraude. Als het aan de regering ligt, wordt die drempel geschrapt.
Van gerichte controle naar digitale sleepnet
De plannen zitten vervat in een nieuwe programmawet. Die voorziet niet alleen in een uitbreiding van het CAP met gegevens over buitenlandse rekeningen, individuele effectenportefeuilles en cryptobezittingen, maar ook in de structurele analyse van al die data door een team van dataminers. Die zouden, in opdracht van de minister van Financiën, op basis van geanonimiseerde gegevens risico’s kunnen detecteren. Als een algoritme rood knippert, kan dat aanleiding geven tot een onderzoek en identificatie van de betrokken burger.
Privacycommissie: "Bijzonder verregaande inmenging"
De Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) heeft de plannen stevig gefileerd. In een vernietigend advies noemt ze de voorgestelde werkwijze een "bijzonder verregaande inmenging in de rechten en vrijheden van burgers", waarvoor volgens haar geen noodzaak of proportionaliteit is aangetoond. De waakhond hekelt dat de toegang tot het CAP zou worden uitgebreid zonder dat er vooraf sprake is van een concrete verdenking. "Het is pervers dat vermoedens van fraude voortaan uit het CAP zelf zouden mogen voortkomen", stelt de GBA scherp.
Doelverschuiving onder vuur
Ook fiscaal advocate Charlotte Lardenoit (Sansen International Tax Lawyers) spaart in de krant ‘De Tijd’ de regering niet. Volgens haar zet het voorstel het oorspronkelijke doel van het CAP volledig op zijn kop. “Een systeem dat bedoeld is om te reageren op vermoedens van fraude, wordt nu een instrument om actief te gaan zoeken naar fraude. Dat is een fundamentele omkering van het principe en druist in tegen de wettelijke finaliteit van het CAP."
De kritiek beperkt zich niet tot de toegang. Ook het kopiëren van gegevens naar een aparte, anonieme analysetool bij de FOD Financiën stuit op verzet. “Zodra zulke praktijken structureel worden ingebouwd, is het hek van de dam”, klinkt het.
Regering aan zet – of aan het wankelen?
Het advies van de GBA is formeel niet-bindend, maar legt een juridisch risico bloot. Als burgers straks worden geviseerd door controles op basis van data-analyse, kunnen ze zich beroepen op schending van hun privacyrechten. De regering kan ervoor kiezen het voorstel bij te sturen en beter te onderbouwen, maar volgens Lardenoit is het vrijwel onmogelijk om tegemoet te komen aan de fundamentele kritiek. “De proactieve inzet van datamining blijft haaks staan op het huidige wettelijk kader van het CAP.”
Bij het kabinet van minister van Financiën Jan Jambon (N-VA) bleef oorverdovend stil. Of het algoritmeplan nog rechtop blijft, niemand wil er wat over kwijt. En zo glijden we langzaam af naar een land waarin de staat je volledig stuurt, controleert en sanctioneert.
(Foto: Didier Lebrun/ /Photo News)
