Van handige uitvinding naar gluurmachine: wanneer wordt technologie té slim?
De mens heeft een merkwaardig talent: iets uitvinden dat het leven gemakkelijker maakt en het vervolgens zo enthousiast misbruiken dat er een verbod of een halve wetgevingsfabriek nodig is om onszelf tegen onze eigen uitvinding te beschermen. De slimme bril van Meta is het nieuwste voorbeeld.
Een bril die je helpt om berichten te dicteren, informatie op te zoeken, voorwerpen te herkennen of foto's te maken zonder je smartphone boven te halen: handig.
Voor mensen met een visuele beperking kan zo'n technologie zelfs een enorme meerwaarde betekenen.
Maar geef de mens een camera die nauwelijks zichtbaar is en een microfoon die voortdurend klaarstaat en je weet eigenlijk al hoe dit verhaal kan eindigen. Niet met een betere wereld, maar met iemand met bijbedoelingen die je filmt zonder dat je het weet.
De bril die niemand als camera herkent
Een Duitse mensenrechtenorganisatie, HateAid, wil daarom via de rechtbank de verkoop van Meta's Wayfarer Gen 2-brillen laten verbieden. Want, een bril ziet eruit als een gewone bril of zonnebril, maar beschikt over een camera, microfoon en AI-assistent, voelen zij aan als een bedreiging.
Het rode lampje moet ons geruststellen
Meta heeft daar uiteraard iets op bedacht: een rood ledlampje dat aangeeft wanneer de camera opneemt.
Probleem opgelost?
Niet echt.
Critici wijzen erop dat zo'n lampje niet altijd even gemakkelijk zichtbaar is. Zeker niet bij fel daglicht of wanneer je wat verder van de drager staat. Bovendien is het voor de kleinste nerd van de straat niet eens zo moeilijk om het lichtje uit te schakelen. Zelfs al heeft Meta bij recentere modellen extra beveiligingen ingebouwd om manipulatie van het lampje te detecteren.
Van smartphone naar gluurbril
Op sociale media verschijnen intussen steeds meer filmpjes die met slimme brillen zijn gemaakt. Sommige gebruikers gaan daarbij bewust op zoek naar de grenzen.
De bijnaam die online circuleert, is veelzeggend: ‘creep goggles’.
Gluurbrillen dus.
Dat zegt misschien meer over het menselijke gebruik van technologie dan over de technologie zelf. Het is niet de camera die het probleem is, maar de gebruiker. Wat had je gedacht.
Onlangs was er in Brussel nog een incident waarbij een vrouw door een man met een slimme bril werd lastiggevallen en gevolgd. Later verschenen beelden van haar online.
Dan zijn we niet meer bezig met een futuristische gadget.
Dan hebben we het gewoon over intimidatie en privacy.
Wat kan er misgaan?
Blijkbaar genoeg om alvast een rechtbank wakker te maken.
Meta kijkt niet alleen door jouw ogen
Er is nog een laag die misschien nog ongemakkelijker is.
De beelden die met de slimme brillen worden gemaakt, kunnen door Meta worden verwerkt en opgeslagen. Volgens de aangehaalde informatie kunnen beelden ook worden gebruikt in verband met de ontwikkeling van AI.
Daarmee verandert de slimme bril in iets meer dan een draagbare camera.
Hij kan potentieel functioneren als een sensor op twee benen.
Je loopt door een straat, een winkel, een café of een station en iemand draagt een bril die voortdurend informatie kan verzamelen.
Wie wordt gefilmd?
Waar?
Wanneer?
Wie staat er naast die persoon?
Wat gebeurt er op de achtergrond?
En waar belandt die informatie uiteindelijk?
Dat zijn geen sciencefictionvragen meer.
De consument klikt en gaat verder
En dan is er nog het bekende probleem van onze digitale tijd: de algemene voorwaarden. Daar staat meestal ergens dat de gebruiker verantwoordelijk is voor het naleven van de wet en het verkrijgen van toestemming. Handig, maar met een ‘maar’.
Het bedrijf maakt de technologie. De gebruiker draagt de bril. De omstaander wordt gefilmd. En als het misgaat, mag iedereen zelf uitzoeken wie waarvoor verantwoordelijk is. Welkom in de juridische jungle van de 21ste eeuw.
Niemand leest twintig pagina's voorwaarden voordat hij een bril opzet. En nog minder mensen die toevallig op straat worden gefilmd, hebben ooit toestemming gegeven voor het gebruik van hun gezicht in een AI-ecosysteem.
Wat als je niet eens weet dat je gefilmd bent?
Dit is misschien het meest absurde onderdeel van het verhaal. Wie vandaag merkt dat iemand hem met een smartphone ostentatief staat te filmen, kan reageren. Je kunt vragen om te stoppen. Je kunt vragen de beelden te verwijderen. Je kunt desnoods de politie inschakelen.
Maar hoe reageer je op een man die tegenover je staat met een keurige Ray-Ban op zijn neus? Je weet niet of hij naar je kijkt. Je weet niet of hij luistert. Je weet niet of hij filmt. Je weet niet of de beelden worden opgeslagen. En je weet al helemaal niet of je morgen ergens opduikt in een filmpje dat miljoenen keren wordt bekeken.
Europa probeert achter de technologie aan te hollen
Dat is precies waarom privacywaakhonden in verschillende Europese landen zich zorgen maken.
Ook België kijkt naar de mogelijke gevolgen. Minister van Digitalisering en Privacy Vanessa Matz heeft het onderwerp eerder op Europees niveau aangekaart.
Frankrijk waarschuwde al voor een vorm van surveillance die vrijwel onzichtbaar en alomtegenwoordig kan worden.
En ook het Europees Comité voor gegevensbescherming onderzoekt de bredere risico's van slimme brillen.
En nu?
Meta verkocht volgens de aangehaalde cijfers vorig jaar wereldwijd meer dan 7 miljoen slimme brillen. En de concurrentie staat klaar. Google en Samsung werken aan slimme brillen. Apple zou eveneens plannen hebben voor een eigen exemplaar. Met andere woorden: dit is geen nicheproduct dat straks weer verdwijnt. De slimme bril komt eraan. En misschien sneller dan onze privacyregels kunnen volgen.
Moeten slimme brillen verboden worden?
Misschien niet. Een technologie die mensen met een beperking kan helpen, informatie toegankelijker kan maken of handen vrijmaakt voor belangrijke taken, verdient geen automatische veroordeling.nToch?
Maar er is een verschil tussen technologie die iets mogelijk maakt en technologie die alles wat mogelijk is ook sociaal aanvaardbaar maakt. Een camera in een bril kan nuttig zijn. Een verborgen camera in een bril waarmee je mensen heimelijk filmt, is een heel ander verhaal. Dat onderscheid zullen fabrikanten, gebruikers én wetgevers dringend moeten maken.
(Foto: YouTube)
