Trumpisme in Vlaanderen: RIZIV-topman Roger Toelen lanceert eerst een spectaculaire onwaarheid in primetime, daarna blijkt zelfs zijn rechtzetting niet te kloppen. Wie heeft er belang bij deze politieke framing?
Een straffe quote, een zwakke basis
In het medialandschap volstaat soms één goed klinkende oneliner om een complete sector in het verdachtenbankje te zetten. Oud-RIZIV-topman Roger Toelen leverde in Terzake exact dat soort quote.
Zijn stelling was explosief: ziekenfondsen zouden 8 procent ontvangen op élke uitkering aan langdurig zieken. De impliciete boodschap was duidelijk: hoe meer zieken, hoe meer inkomsten voor de mutualiteiten.
Een krachtig frame. Alleen: het klopte niet.
RIZIV fluit Toelen terug
Het RIZIV liet achteraf weinig ruimte voor interpretatie. De bewering van Toelen was incorrect.
De administratievergoeding van 8 tot 20 procent heeft uitsluitend betrekking op bedragen die onterecht werden uitbetaald en nadien worden teruggevorderd. Het gaat dus om een vergoeding voor extra werk bij recuperaties, niet om een bonus op elke ziekte-uitkering.
Met andere woorden: ziekenfondsen krijgen geen 108 euro wanneer ze 100 euro uitbetalen. Dat beeld was feitelijk fout.
Ook de “correctie” houdt geen stand
Toen Toelen met de fout werd geconfronteerd, erkende hij dat hij zich had vergist. Maar ook zijn uitleg achteraf bleek problematisch.
Hij stelde dat de regeling vroeger wel van toepassing zou zijn geweest en dat de wetgeving later gewijzigd werd.
Opnieuw volgde een duidelijke tegenspraak van het RIZIV: die voorstelling van zaken klopt niet. Volgens het instituut is de door Toelen beschreven 8 procent op elke uitbetaling nooit van toepassing geweest.
Dat betekent dat niet alleen de oorspronkelijke uitspraak fout was, maar ook de historische rechtzetting.
Van vergissing naar framing
Een eenmalige verspreking kan iedereen overkomen. Maar wanneer een foutieve uitspraak een volledig verdienmodel suggereert, en zelfs de daaropvolgende uitleg opnieuw door de feiten wordt tegengesproken, rijst een andere vraag.
Hoe komt het dat zo’n ongenuanceerde voorstelling van zaken toch wordt gebracht als vaststaand feit?
Toelen suggereerde dat mutualiteiten financieel gebaat zouden zijn bij soepelere controles op langdurig zieken. Dat is een bijzonder zware insinuatie, die rechtstreeks raakt aan de geloofwaardigheid van adviserend artsen en ziekenfondsen.
Zonder solide feitelijke basis krijgt zo’n uitspraak het karakter van framing.
Het mechanisme is veel complexer
De financiering van mutualiteiten is een technisch kluwen van parameters, waaronder ledenaantallen, prestaties en wettelijke opdrachten.
Dat systeem laat zich niet reduceren tot een simpele slogan over “8 procent per dossier”.
Zelfs CM wijst erop dat grote mutualiteiten verhoudingsgewijs minder per lid ontvangen dan kleinere spelers.
Wie die complexe realiteit herleidt tot een hapklare beschuldiging, creëert een mediaverhaal dat aantrekkelijk klinkt, maar feitelijk niet overeind blijft.
Een dankbaar narratief
De timing is opvallend. In het politieke debat over langdurige ziekte staan de ziekenfondsen al langer onder druk. De suggestie dat zij financieel voordeel zouden halen uit soepel toezicht past perfect in dat narratief.
Het probleem is dat een sterk verhaal nog geen juist verhaal is.
Wanneer foutieve cijfers een complete sector in diskrediet brengen, is de schade snel aangericht. De rechtzetting krijgt zelden dezelfde aandacht als de oorspronkelijke beschuldiging.
De vraag die blijft hangen
Niemand betwist dat het debat over langdurig zieken ernstig moet worden gevoerd. Maar dat debat wint niet aan kwaliteit wanneer spectaculaire uitspraken achteraf onjuist blijken.
Dat roept een ongemakkelijke, maar legitieme vraag op: op wiens vraag en met welk doel werd dit verhaal op deze manier in de markt gezet?
We geven het antwoord niet. Maar de vraag stellen volstaat soms om te begrijpen hoe framing werkt.
Conclusie: als de feiten niet passen, past het frame zich aan
Roger Toelen bracht eerst een stelling die door het RIZIV formeel werd ontkracht. Vervolgens kwam hij met een historische uitleg die door datzelfde RIZIV opnieuw werd tegengesproken.
Twee keer naast de feiten, maar intussen was het beeld al gezet.
En dat is misschien het meest verontrustende: in het publieke debat volstaat het soms om iets stellig te beweren. Zelfs wanneer de feiten nadien een heel ander verhaal vertellen.
(Foto: screenshot X/TerZake)
