“Dit is de staat die zijn eigen mensen wantrouwt.”
De federale regering wil voortaan bankgegevens automatisch laten koppelen aan andere financiële bronnen — van loonfiches tot vastgoedgegevens — om fiscale fraude sneller te detecteren. Dat moet via datamining in het Centraal Aanspreekpuntenregister (CAP). Maar het wetsontwerp stuit op fors verzet van Open VLD, dat de maatregel ziet als een fundamentele breuk met de basisprincipes van privacy en rechtsstaat.
Signaalprofielen als startschot voor onderzoeken
Het plan is eenvoudig: algoritmes sporen “ongewone patronen” op. Denk aan iemand met een laag inkomen en opvallend hoge spaartegoeden, of investeringen die niet overeenkomen met aangegeven middelen. Dergelijke anomalieën zouden een signaalfunctie krijgen voor de fiscus, die vervolgens gerichter onderzoek kan starten. Volgens de regering maakt dit de strijd tegen fiscale fraude efficiënter en selectiever.
“Iedereen wordt in essentie verdachte”
Voor Open VLD is dit precies de omgekeerde wereld. Partijvoorzitter Frédéric De Gucht spreekt over een overheid die haar bevolking wantrouwt en een privacygrens overschrijdt die voor liberalen essentieel is. “De veronderstelling dat elke burger mogelijk fraudeert, is een democratisch risico op zich,” klinkt het. De partij ziet een instrument dat willekeur mogelijk maakt en de deur openzet naar structureel misbruik binnen de administratie.
Kamerlid Vincent Van Quickenborne vertaalt dat verzet naar de praktijk. In de Commissie Financiën houdt hij de procedure dagenlang tegen via filibustering. Zijn tussenkomsten variëren van juridische analyses tot vergelijkingen met buitenlandse wetgeving, telkens met één doel: tijd winnen en het voorstel terug naar af sturen.
Ruimer scepticisme over datamining
Open VLD staat niet alleen. Ook de Gegevensbeschermingsautoriteit waarschuwde eerder al voor een “bijzonder verregaande inmenging” in de persoonlijke levenssfeer. De Franstalige liberalen van MR remden het dossier intern al af, maar Vooruit — architect van de maatregel in het regeerakkoord — duwt door. Volgens fractieleider Oskar Seuntjens komen de bezwaren eerder voort uit electorale reflexen dan uit principes: “De liberalen beschermen hun eigen achterban.”
Vooruit verwijst naar ingebouwde waarborgen: enkel ernstige fraudegevallen zouden in beeld komen, gegevens blijven geanonimiseerd tot er een officieel dossier wordt geopend en ambtenaren krijgen geen vrijgeleide om op eigen houtje te zoeken. Het gaat volgens hen om een efficiënte modernisering van een vastgelopen systeem.
Experts waarschuwen voor voorwaarden en toezicht
Fiscaal rechtsexperts plaatsen nuance bij het debat. Zowel Mark Delanote (UGent) als Michel Maus (VUB) wijzen erop dat datamining op zich geen probleem hoeft te zijn, op voorwaarde dat het doel nauwkeurig afgebakend is en de proportionaliteit gegarandeerd blijft. Maus vraagt al langer om een extern controleorgaan — een Comité F — naar analogie met Comité P bij de politie. Die extra laag van toezicht moet vermijden dat de fiscus de grenzen overschrijdt en burgers geen duidelijk aanspreekpunt hebben bij klachten.
Marathonverzet in de Kamer
Ondertussen blijft Van Quickenborne de procedure ophouden. Woensdag sprak hij onafgebroken van ’s ochtends tot kort na tien uur ’s avonds, terwijl hij parallel een zitting van de gemeenteraadscommissie in Kortrijk bijwoonde. Het symboliseert volgens hem het belang van de strijd: pas wanneer minister van Financiën Jan Jambon “heldere en eerlijke antwoorden” geeft, stopt het filibusteren.
Botsing tussen datasturing en liberale rode lijnen
Het dossier toont vooral een ideologische breuklijn. De regering ziet datamining als noodzakelijk wapen tegen georganiseerde fraude. Open VLD ziet een overheid die een stap verder zet dan controleren en evolueert naar structureel wantrouwen tegenover haar eigen burgers. De strijd in de commissie zal dus niet snel uitdoven — daarvoor staan de principes die beide kampen verdedigen te ver uit elkaar.
(Foto: Didier Lebrun/Photo News)
