Opnieuw honderd kinderen en meer met dezelfde biologische vader: “Deze man moet worden gestopt.”
De Nederlandse Stichting Donorkind heeft contact met een groep Nederlandse moeders die samen 121 kinderen hebben van dezelfde spermadonor. Het gaat om een 43-jarige man uit de regio Groningen, die naar eigen zeggen al meer dan vijftien jaar doneert en dat nog steeds doet. Volgens de stichting is de kans groot dat het werkelijke aantal hoger ligt.
De zaak begon in maart aan het rollen toen twee moeders zich meldden. De man doneerde via klinieken, maar kwam ook rechtstreeks met wensmoeders in contact via internet. Volgens de stichting gebruikte hij daarbij verschillende voornamen. Alleen al via de spermabanken heeft hij meer kinderen dan de richtlijnen toelaten.
De moeders stellen dat hij loog over het aantal kinderen dat hij al had verwekt. Ze beschuldigen hem er ook van seksueel getinte berichten te hebben gestuurd, en volgens de stichting bood hij zijn zaad in sommige gevallen aan door seks te hebben met wensmoeders. De man weigert elk commentaar.
Wat de regels zeggen
De Nederlandse norm was lang 25 kinderen per donor, gebaseerd op een richtlijn uit 1992. Sinds 2018 geldt een strengere grens: één donor mag hoogstens twaalf wensmoeders helpen. Die grens is intussen verankerd in de aangepaste wet op de donorgegevens, die sinds april vorig jaar met een landelijke registratie van donorcodes en moedercodes werkt.
Het doel van die limiet is niet moreel, maar medisch. Hoe meer halfbroers en halfzussen er in eenzelfde streek rondlopen, hoe groter de kans dat twee van hen elkaar tegenkomen zonder te weten dat ze verwant zijn, met alle genetische risico's van dien voor een volgende generatie.
Waar de regel op stukloopt, is de handhaving. Klinieken deelden hun donorgegevens jarenlang niet met elkaar, waardoor dezelfde man bij verschillende instellingen kon aankloppen. En voor de particuliere route bestaat er helemaal niets: wie via een forum of een berichtenapp doneert, valt buiten elke registratie en buiten elk toezicht. De limiet geldt dus voor de klinieken, niet voor de donor.
Het detail dat de zaak samenvat
Volgens de voorzitter van Stichting Donorkind zat de betrokken donor samen met hem in de commissie die de wet destijds evalueerde. De stichting wist toen niet dat de man zelf massadonor was, maar herinnert zich dat hij opvallende standpunten innam.
Een man die volgens de moeders honderdtwintig keer over zijn eigen aantal loog, dacht dus mee over de regels die dat moesten voorkomen. Het toont hoe klein en hoe onbeschermd de sector is: er zijn zo weinig betrokkenen dat een probleemgeval zonder moeite aan de tafel raakt waar het probleem besproken wordt.
Geen alleenstaand geval
Dit is bovendien geen uitzondering. Stichting Donorkind spreekt van een groep van zes tot acht kwaadwillende massadonoren in Nederland, die onderling contact onderhouden. Onder hen bevindt zich Jonathan M., de bekendste van allemaal, met meer dan vijfhonderd kinderen in meerdere landen.
Die zaak is meteen ook het bewijs dat er wel degelijk iets aan te doen valt. In april 2023 verbood de rechtbank in Den Haag hem om nog te doneren of zich als donor aan te bieden, op straffe van 10.000 euro per overtreding, met een maximum van 100.000 euro. Opgeslagen zaad moest vernietigd worden, behalve wat gereserveerd was voor gezinnen die al een kind van hem hadden. Nederlandse klinieken hadden hem al in 2017 geweerd, nadat bleek dat hij bij elf verschillende instellingen had gedoneerd.
Het strafrecht biedt hier weinig, zoals de stichting zelf aangeeft. Het burgerlijk recht wel. Alleen komt zo'n uitspraak er pas nadat honderden kinderen zijn geboren.
En bij ons?
De Belgische wet uit 2007 legt de grens op zes vrouwen per donor, strenger dus dan de Nederlandse. Diezelfde wet schrijft ook een centraal donorregister voor. Zestien jaar later, toen bleek dat Jonathan M. ook in ons land vijfendertig kinderen had verwekt, bestond dat register nog altijd niet en kondigde Frank Vandenbroucke aan dat het er nu echt zou komen.
Daar komt een structureel gegeven bij. Belgische fertiliteitscentra werken voor een groot deel met ingevoerd donorsperma; onderzoek wees uit dat in ongeveer twee derde van de behandelingen met donorzaad Deens sperma wordt gebruikt. Zo'n commerciële bank verdeelt wereldwijd, en houdt zich per land aan het lokale maximum. Zes vrouwen in België, twaalf gezinnen in Nederland, en elders opnieuw. Een nationaal plafond zegt in dat model bitter weinig over het werkelijke aantal halfbroers en halfzussen.
Het moet gezegd dat de meeste donoren geen bedriegers zijn, en de moeders die op internet terechtkomen, doen dat zelden uit avontuurzucht. Ze komen daar door wachtlijsten, kosten en een tekort aan donoren in het reguliere circuit. Elke verstrenging van de officiële weg duwt een deel van hen verder richting het onbewaakte kanaal, waar precies deze mannen actief zijn.
Wie dus alleen roept om strengere regels, lost het probleem niet op maar verplaatst het. De ingrepen die wel zouden werken, zijn minder aantrekkelijk om aan te kondigen: een register dat ook particuliere donaties dekt, klinieken die verplicht gegevens uitwisselen, afspraken tussen landen over internationale spermabanken, en kortere wachttijden zodat de officiële weg de aantrekkelijkste blijft.
Wie de rekening betaalt
De moeders zijn misleid over een gegeven dat voor hun beslissing wezenlijk was. Dat is, ongeacht wat het strafrecht ervan vindt, gewoon bedrog. Maar de kinderen hebben er niets over te zeggen gehad en zitten wel met de gevolgen: honderdtwintig halfbroers en halfzussen, een verwekker die zijn aantal niet kent, en een genetische kaart die niemand voor hen heeft bijgehouden.
De wet is intussen aangescherpt en er ligt een register. Beide kwamen tot stand nadat het misging, en beide bewaken de weg die deze man ook zonder toezicht wist te omzeilen.
Zolang dat zo blijft, is de enige echte grens de eerlijkheid van de donor zelf. In dit dossier is precies dat het onderdeel dat ontbrak.
(Foto: P-magazine)
