She's back... en je zult het geweten hebben: Melissa Depraetere maakt stroomfactuur 80 euro goedkoper en gas evenveel duurder.
Vlaams minister van Energie Melissa Depraetere (Vooruit) zet de volgende stap in haar klimaatbeleid. Met een nieuwe fiscale hervorming wil de Vlaamse regering elektrisch verwarmen aantrekkelijker maken door een deel van de energielasten te verschuiven van elektriciteit naar fossiele brandstoffen. De maatregel wordt voorgesteld als een budgetneutrale taxshift, maar de gevolgen zullen niet voor iedereen gelijk zijn. Vooral gezinnen die vandaag nog afhankelijk zijn van aardgas of stookolie dreigen de impact op hun energiefactuur te voelen.
De stroomfactuur wordt voor een gemiddeld gezin vanaf 2028 zo'n 80 euro goedkoper, de gasfactuur stijgt met hetzelfde bedrag. Wie vandaag nog geen warmtepomp heeft of simpelweg niet de middelen heeft om zijn woning ingrijpend te renoveren, mag opnieuw wat dieper in de portefeuille tasten.
Dat alles wordt verkocht als een klimaatmaatregel die "goed is voor de planeet én voor de portefeuille". Alleen lijkt die portefeuille opvallend vaak die van de belastingbetaler te zijn.
De brave spaarder mag opnieuw de rekening betalen
Volgens Depraetere moet elektrisch verwarmen aantrekkelijker worden. Op zich een logisch uitgangspunt. Alleen leeft niet iedereen in een nieuwbouwwoning met zonnepanelen, een warmtepomp en driedubbele beglazing. Sterker nog, niet iedereen is de eigenaar van een huis, maar huurt.
Duizenden Vlaamse gezinnen wonen nog altijd in oudere woningen die technisch of financieel niet klaar zijn voor een volledige omschakeling naar elektriciteit. Een warmtepomp installeren kost al snel 15.000 tot 25.000 euro, vaak nog meer wanneer ook radiatoren, leidingen en isolatie moeten worden aangepakt.
Voor die gezinnen luidt de (socialistische) boodschap bijzonder eenvoudig: je hebt de verkeerde woning, dus je betaalt voortaan meer.
Van belasting naar 'taxshift': dezelfde factuur, andere naam
Officieel heet het een taxshift. In de praktijk worden de kosten gewoon verschoven. Minder heffingen op elektriciteit, meer heffingen op aardgas, stookolie en andere fossiele brandstoffen.
Voor een gemiddeld gezin blijft de operatie volgens de Vlaamse regering budgetneutraal. Maar gemiddelden zijn een dankbaar politiek hulpmiddel. Ze bestaan vooral op papier.
Wie bovengemiddeld veel gas verbruikt — omdat het gezin groter is, de woning ouder is of omdat een warmtepomp simpelweg onhaalbaar is — ziet de energiefactuur fors stijgen. Tegen 2030 kan een doorsnee gasgezin volgens de eigen berekeningen van Vlaanderen bijna 400 euro extra betalen. Voor gezinnen die nog met stookolie verwarmen loopt de meerkost zelfs richting 650 euro per jaar.
Klimaatbeleid voor wie het kan betalen
Depraetere presenteert haar hervorming vanuit haar ivoren toten als een stimulans om duurzamer te leven. Alleen wordt gemakshalve vergeten dat duurzaamheid vooral betaalbaar moet zijn.
Voor een tweeverdienersgezin dat net een BEN-woning bouwde, zonnepanelen installeerde en een warmtepomp plaatste, vormt deze maatregel een mooi extraatje.
Voor de alleenstaande gepensioneerde in een rijwoning uit de jaren zestig of het jonge gezin dat vandaag al moeite heeft om de energiefactuur te betalen, wordt het opnieuw een verplicht bezoek aan de bankrekening.
Wie het geld heeft om te investeren, wordt beloond. Wie dat niet heeft, betaalt de prijs.
Zelfs de Inspectie Financiën is niet overtuigd
Opmerkelijk is dat zelfs de Inspectie Financiën vraagtekens plaatst bij het plan. Volgens haar gaat de Vlaamse taxshift lang niet ver genoeg om warmtepompen echt aantrekkelijk te maken.
Met andere woorden: de overheid verhoogt wel de kostprijs van gas, maar maakt elektriciteit nauwelijks voldoende goedkoper om gezinnen massaal te doen overschakelen.
De verhouding tussen elektriciteit en aardgas verbetert amper. Volgens de eigen berekeningen van Vlaanderen verandert die slechts marginaal. De kans is dus reëel dat veel gezinnen gewoon méér betalen zonder een realistisch alternatief te hebben.
De socialistische reflex blijft dezelfde
Vooruit blijft vasthouden aan een bekende politieke reflex: gedrag sturen via de factuur.
Autorijden wordt duurder. Verwarmen op gas wordt duurder. Stookolie wordt duurder. Elektriciteit wordt iets goedkoper, al blijft die in Vlaanderen nog altijd bijna drie keer duurder dan gas.
Intussen worden de opbrengsten van nieuwe Europese CO₂-heffingen gebruikt om opnieuw aan de energiefactuur te sleutelen. De overheid neemt met de ene hand en geeft met de andere een klein deel terug, waarna de operatie als koopkrachtmaatregel wordt voorgesteld.
De vraag blijft dezelfde als bij zoveel klimaatmaatregelen: wie kan investeren, profiteert. Wie financieel vastzit in een oudere woning, betaalt de rekening.
Melissa Depraetere noemt dat klimaatbeleid dat goed is voor de portefeuille van de mensen. Heel wat Vlaamse gezinnen zullen zich vanaf 2028 wellicht afvragen: voor wiens portefeuille precies?
