Het liberalisme is dood. Leve het liberalisme.
De trotse VLD is herdoopt tot "Anders", haar grootste ster is opgestapt, en de wederopstanding moet nu komen van een drukkingsgroep met een miljardairsbutler, een bierbaron en een bewonderaar van Milei's kettingzaag. De Vlaamse liberalen zitten in zwaar weer — en ze hebben dat weer grotendeels zelf besteld.
Wanhoop
Er bestaat geen zuiverder teken van politieke wanhoop dan een partij die haar eigen naam niet meer durft uit te spreken. De liberalen van dit land - ooit de partij van premiers en ministers - van Verhofstadt en De Croo, kregen in juni 2024 zo'n pandoering van de kiezer dat ze besloten opnieuw te beginnen. Niet met nieuwe ideeën, met een nieuwe naam. Sindsdien heet Open VLD "Anders". Anders dan wat, vraag je je af. Anders dan de partij die ze waren, blijkbaar — en dat is meteen het enige eerlijke aan het hele label.
Van VLD naar "Anders"
Het probleem met "anders" willen zijn, is dat je nog altijd moet zeggen wát je dan bent. En laat dat nu net het ding zijn dat de Vlaamse liberalen al jaren niet meer kunnen. Ze verloren hun rechterflank aan de N-VA, hun sociale gezicht aan Vooruit, en hun geloofwaardigheid aan de spiegel. Wat overblijft is een merk zonder inhoud, dat volgens de jongste peiling van De Standaard en de VRT wordt voorbijgestoken door één man. Een man die niet eens meer lid is.
De kwelgeest die vertrok
Die man is Maurits Vande Reyde. Twee maanden na de verkiezingsnederlaag streed hij mee om het voorzitterschap en strandde op de derde plaats, de grootste ontgoocheling van zijn loopbaan. Hij stapte op, zetelt sindsdien als onafhankelijke in het Vlaams Parlement, en is daar zichtbaarder dan al zijn oude partijgenoten samen. Hij haalde de subsidie van acht ton onderuit die minister Gennez veil had voor een podcast, hij bracht minister Weyts in verlegenheid over bijna twee miljoen voor een paardenjumping in Waregem, en hij predikt de kettingzaag: minder overheid, lagere belastingen, met de Argentijnse president Milei als lichtend voorbeeld. Zijn volgersaantal op sociale media stijgt met de dag.
Kortom: de energie van de Vlaamse liberalen is verhuisd naar iemand die de partij heeft verlaten. Dat is geen detail. Dat is de diagnose.
De miljardair stuurt zijn butler
Vande Reyde opereert niet alleen. Rond hem hangt "Durf", geen partij maar een actiegroep, met een handvol misnoegde ex-VLD'ers aan de basis en, daarachter, het grote geld. Scheepvaartmiljardair Nicolas Saverys steunt actief mee, met kapitaal en advies — al laat hij zich in de groep vooral vertegenwoordigen door zijn persoonlijke butler en secretaris. Bierbaron Jan Toye, oud-topman van Palm, is er ook bij. En hun eerste publieke bijeenkomst hielden ze, hoe kon het ook anders, in de statige Antwerpse Handelsbeurs.
Laat dat beeld even bezinken. De heropstanding van het Vlaamse liberalisme wordt gefinancierd door een miljardair die zijn butler stuurt, gelanceerd op de beurs. Als een satiricus dat had verzonnen, was hij vergruisd om zijn gebrek aan subtiliteit.
Vijf ego's, één lege troon
En hier wordt het pas echt vermakelijk, want Durf is niet de enige die de lege liberale troon heeft gespot. Er is ook MR Vlaanderen, het persoonlijke droomproject van Georges-Louis Bouchez, de Waal die al jaren openlijk Vlaanderen wil veroveren en die naar verluidt al drie, vier keer met de Durf-mensen heeft samengezeten. Er is het spook van Lijst Dedecker, want het zijn grotendeels dezelfde namen die twee jaar geleden op een doorstart hoopten; zoonlief Dimitri Dedecker geeft "advies" en telt hardop tot drie: er zijn volgens hem drie nieuwe formaties die op diezelfde liberale grondstroom azen. En ergens op de achtergrond waart nog de herinnering rond aan "Voor U" van Els Ampe, het vorige liberale project dat met veel bravoure begon en in de vergetelheid eindigde.
Drie, vier clubjes dus, elk met een rijke geldschieter en een ego, allemaal overtuigd dat zíj de erfgenaam zijn van hetzelfde electoraat. Een burgemeester van Glabbeek roept dat MR Vlaanderen en Durf "samenhoren", dat "Anders voorbij is" en dat de Vlaming de VLD terecht in de prullenmand heeft gekieperd. Het klinkt strijdvaardig. Het klinkt vooral als een gezelschap dat het onderling nog over niets eens is, behalve over de vaststelling dat de anderen ongeloofwaardig zijn.
En dan de eerlijke vraag
Laten we eerlijk zijn, er zit een echt punt onder al dat gekrakeel. Er ís een liberaal gat in Vlaanderen. De N-VA bezet de rechterkant maar is geen klassieke liberale partij, "Anders" is uitgehold, en een flink deel van de kiezers voelt zich politiek dakloos. Dat Vande Reyde iets raakt, bewijzen zijn cijfers. En het is niet onmogelijk om het partijlandschap open te breken — Jean-Marie Dedecker deed het ooit voor. De vraag is dus terecht, en de behoefte misschien ook.
Maar een vacuüm vult zich niet vanzelf, en zeker niet met vier rivaliserende vanity-projecten die elk door een andere rijke meneer worden betaald. Zo blijf je twintig jaar in de oppositie zitten roepen dat het anders moet. Vande Reyde zelf houdt de boot voorlopig wijselijk af: er komt een evenement in september, zegt hij, en voor de rest "zullen we zien hoe het verder loopt".
Dat is, alles bij elkaar, de eerlijkste samenvatting van de toestand die je kunt geven. De Vlaamse liberalen zitten in zwaar weer, ze hebben een butler, een bierbaron, een kettingzaag en een peiling — en wat ze niet hebben, is een partij. "We zullen zien hoe het loopt" is geen strategie. Het is een weerbericht.
