Een hervorming zonder het gebruikelijke Wetstraat-drama.
Over abortus vliegen de politieke messen al maanden door de Wetstraat. Euthanasie? Zelfde verhaal. Zodra het over ethische dossiers gaat, verandert de federale regering in een verzameling loopgraven waar niemand nog uitgeraakt. Toch is er één ander gevoelig dossier dat bijna ongemerkt door de politieke machine glijdt: vrouwen moeten in België binnenkort discreet kunnen bevallen zonder dat hun naam meteen op de geboorteakte verschijnt.
Op het eerste gezicht lijkt dat een humane oplossing voor vrouwen die ongewenst zwanger zijn, geen abortus willen en hun zwangerschap definitief achter zich willen laten. Maar zoals wel vaker bij ethische dossiers blijkt ook hier dat achter een eenvoudig idee een juridisch en moreel mijnenveld schuilgaat.
Een principe dat al eeuwen overeind staat
Het Belgische familierecht vertrekt vandaag van één eenvoudig uitgangspunt: mater semper certa est. De moeder is altijd zeker. Daarom wordt de vrouw die een kind baart automatisch vermeld op de geboorteakte. Daarmee ligt de juridische afstamming meteen vast.
Voor sommige vrouwen vormt precies dat een onoverkomelijke drempel. Wie geen abortus wil, maar ook niet levenslang geconfronteerd wil worden met een zwangerschap of een kind, heeft vandaag nauwelijks legale alternatieven.
Sommigen kiezen daarom voor een bevalling in het geheim en laten hun baby achter in de vondelingenschuif van Moeders voor Moeders in Antwerpen. Juridisch blijft dat eigenlijk een strafbaar feit, ook al wordt die praktijk in de realiteit grotendeels gedoogd. Bovendien brengt een geheime bevalling zonder medische begeleiding ernstige risico's mee voor zowel moeder als kind.
België kiest niet voor het Franse model
Daarom wil de regering-De Wever een systeem van "discreet bevallen" invoeren. Dat lijkt op het Franse model, maar verschilt fundamenteel.
In Frankrijk kunnen vrouwen volledig anoniem bevallen. Op de geboorteakte verschijnt eenvoudigweg een X waar normaal de namen van de ouders staan. De identiteit van de moeder hoeft nooit bekendgemaakt te worden.
Dat systeem ligt al jaren onder vuur. Honderden zogenaamde X-kinderen groeiden op zonder ooit te weten wie hun biologische ouders waren. De verhalen van Belgische meisjes die na de Tweede Wereldoorlog naar Frankrijk werden gestuurd om in anonimiteit te bevallen en hun kind af te staan, blijven nog altijd nazinderen.
Hoewel Frankrijk intussen een bemiddelingsdienst heeft opgericht, houdt de biologische moeder uiteindelijk nog steeds het laatste woord. Wil zij geen contact, dan blijft haar identiteit verborgen.
En precies daar wringt het schoentje.
Het kind krijgt ook rechten
De regering kiest daarom bewust voor een Belgische tussenweg.
De moeder zou haar identiteit niet langer openbaar moeten maken bij de geboorte, maar haar gegevens verdwijnen ook niet. Ze worden bewaard door een onafhankelijke instantie. Wanneer het kind later volwassen wordt en zijn afkomst wil kennen, kan het via die instantie proberen contact te leggen.
Dat sluit veel beter aan bij een evolutie die de regering eerder zelf heeft ingezet. Nog maar pas besliste ze immers om de anonimiteit van sperma- en eiceldonoren af te schaffen. Daar kreeg het recht van het kind om zijn biologische afkomst te kennen voorrang op het recht van de donor om onbekend te blijven.
Opvallend genoeg lijkt dezelfde regering nu opnieuw op zoek te gaan naar een evenwicht tussen twee fundamentele rechten: het recht van een vrouw op discretie én het recht van een kind om later zijn afkomst te kennen.
Geen politiek spektakel
Net daarom verloopt dit dossier opvallend anders dan abortus of euthanasie.
Daar waar die dossiers de coalitie geregeld op de rand van een crisis brengen, lijkt discreet bevallen voorlopig weinig ideologische explosieven te bevatten. Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) kreeg van de regering de opdracht om tegen het einde van het jaar een wettelijk kader uit te werken, samen met hervormingen rond draagmoederschap, euthanasie en abortus.
Dat betekent niet dat de discussie eenvoudig wordt.
Want zodra de overheid beslist dat een moeder tijdelijk uit de geboorteakte kan verdwijnen, rijzen automatisch nieuwe vragen. Welke rechten behoudt de vader? Wat met grootouders? Kan de moeder later alsnog weigeren contact te hebben? En hoe ver reikt uiteindelijk het recht van een kind om zijn biologische oorsprong te kennen?
Zoals wel vaker bij ethische dossiers blijkt ook hier dat een compromis zelden iedereen gelukkig maakt.
Het verschil is alleen dat deze keer niemand er luid ruzie over lijkt te maken.
(Foto: Bert Van Den Broucke/ /Photo News)
