“Als er geen controles komen, keuren we begroting niet goed.”
Binnen de Vlaamse regering woedt een scherpe discussie over hoe sociale voordelen toegekend moeten worden. Aanleiding is het compromis van zondagnacht waarin beslist werd om het inkomensbegrip voor premies en sociale voordelen te verruimen naar roerende inkomsten zoals dividenden. Voor de niet-boekhouders onder ons: dat zou moeten voorkomen dat eigenaars van managementvennootschappen zichzelf een laag loon uitkeren en tegelijk sociale voordelen opstrijken. Weg met de profiteurs, zeg maar. Nobel. Doch, achter de schermen wordt stevig gebakkeleid over de controles die zo’n systeem moeten ondersteunen.
Verklaring op eer als basis, maar geen controle-instrument
Omdat Vlaanderen geen eigen vermogenskadaster heeft en cruciale inkomensdata federaal zit, wil de Vlaamse regering werken met een verklaring op eer. Aanvragers van sociale voordelen beloven daarin dat ze correcte inkomensgegevens opgeven. Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) gelooft dat deze morele drempel op zich al volstaat om misbruik te beperken. Het zou kunnen dat matthias ook nog in Sinterklaas gelooft. Hij benadrukte zowel in interviews als in het parlement zijn “geloof in de Vlamingen” en het ontradende effect van zo’n verklaring.
Maar het ontbreken van echte controlemiddelen ondergraaft dat optimisme. Minister van Financiën Ben Weyts (N-VA) stelt dat Vlaanderen de instrumenten niet heeft om te controleren en dat samenwerking met de federale overheid wettelijk problematisch is. Daardoor zijn er in de begroting geen inkomsten ingeschreven die zouden voortvloeien uit strengere controles.
Vooruit en CD&V eisen harde controles
Die houding stuit op weerstand bij coalitiepartners, die niet in Sinterklaas geloven, maar wel in zijn strenge knecht. Vooruit verwijt N-VA hypocrisie: toen Diependaele als minister van Wonen sociale huurders wilde controleren, kon dat wel. De socialisten schuiven alternatieven naar voren: laat aanvragers expliciet toestemming geven om hun financiële gegevens te laten controleren, of gebruik de UBO-registers van managementvennootschappen om verborgen inkomsten te traceren. Zonder concrete controlemechanismen dreigt Vooruit de begroting zelfs te blokkeren. CD&V kiest een gematigder toon maar steunt wel de vraag naar controles: “Wie misbruik wil aanpakken, moet ook effectief controleren,” klinkt het op het kabinet van viceminister-president Hilde Crevits.
Vertrouwen of wantrouwen
De clash draait niet enkel om cijfers, maar om een fundamentele visie op beleid. N-VA wil burgers vooral responsabiliseren via verklaringen op eer; Vooruit en CD&V willen misbruik systematisch weren via verificatie. De discussie raakt aan de kern van het sociale beleid: is solidariteit een vanzelfsprekend recht of een privilege dat constant moet worden getoetst?
Van sociale bescherming naar spreadsheets
Deze episode past als een zoveelste bedrijf van een deurenkomedie in een bredere evolutie waarin sociale bescherming wordt herleid tot datasets, verklaringen en algoritmes. Het “vertrouwen in de Vlaming” verschuift naar een systeem waarin elk voordeel doorlichtbaar en meetbaar moet zijn. Sociale rechten worden een administratief traject in plaats van een collectieve zekerheid. De mens achter de aanvraag verdwijnt alweer achter de Excel-tabellen, beleidsdashboards en risico-analyses.
Macht en invloed achter de schermen
Lobbygroepen en beleidsarchitecten sturen het debat vanuit comfortabele kantoren en residenties. Terwijl burgers formulieren invullen en verklaringen ondertekenen, beslissen technocraten en politieke strategen hoe ver de controle reikt. Dit maakt van het Vlaamse sociale beleid een schaakspel van macht en perceptie, waarbij begrotingsdoelstellingen en electorale berekeningen zwaarder wegen dan solidariteit.
Een sociaal model onder druk
De interne strijd binnen de Vlaamse regering over sociale voordelen toont hoe ons sociaal model verschuift van bescherming naar beheersing. Waar vroeger het vertrouwen in burgers centraal stond, sluipt nu het wantrouwen binnen. Premies, beurzen en voordelen worden niet langer gezien als een collectief vangnet, maar als potentieel misbruik dat moet worden uitgesloten. Wat overblijft is een model dat mensen reduceert tot inkomenscategorieën en eigendomsfiches. De Vlaamse begroting wordt zo niet enkel een financieel document, maar een symbool van een samenleving waarin controle en verdachtmaking de bovenhand nemen op solidariteit.
