Elektrificeren, elektrificeren en elektrificeren, ook als het niet kan.
Arizona maakt gas duurder en elektriciteit goedkoper, maar uiteindelijk zullen de meeste Vlamingen toch meer betalen. De stijgende accijnzen op gas, stookolie, benzine en diesel combineren met een lichte verlaging van elektriciteit, maar wie denkt dat dit de koopkracht redt, vergist zich.
Gas wordt duurder, elektriciteit iets goedkoper. Hoera?
Bijna alle ontwaakte energiespecialisten zijn het eens: fossiele brandstoffen moeten duurder worden ten opzichte van elektriciteit om de energietransitie te stimuleren. Maar voor de Vlaming met een gasverwarming – zo’n twee derde van de huishoudens – voelt dat als een directe tik op de portemonnee.
Joannes Laveyne, energiespecialist aan de UGent, geeft in ‘Het Nieuwsblad’ een indicatie: “Reken tegen 2029 op 40 tot 80 euro extra per gezin. Het hangt natuurlijk af van hoe je rekent: de regering rekent op een opbrengst van 365 miljoen euro uit 3,2 miljoen residentiële gasaansluitingen. Dat is 114 euro per aansluiting.” Maar daar eindigt het niet.
De accijns op elektriciteit verlaagd voor een totaal van 170 miljoen euro, goed voor een verlichting van 30 à 40 euro per doorsnee gezin. Maar die verlichting is symbolisch: de echte uitdaging ligt in de lange termijn en de transitie naar elektriciteit.
Europa wil alles elektrificeren, maar wie levert de stroom?
De Vlaamse en federale regeringen zetten zwaar in op het vervangen van gas- en stookolieketels door warmtepompen. Vanaf 2028 verschuift ruim 360 miljoen euro aan heffingen van elektriciteit naar gas om het elektrisch alternatief aantrekkelijker te maken. Wie de middelen niet heeft om te elektrificeren zal dubbel – zoniet driedubbel – gestraft worden.
Laveyne: “Wie nu bouwt of verbouwt, krijgt de duidelijke boodschap: installeer geen gasketel. Elektriciteit is drie tot vier keer duurder dan gas, maar voor warmtepompen moet het economisch interessant zijn, dus de verhouding zou maximaal factor twee mogen zijn. Dit is een stap in de goede richting, maar het blijft een uitdaging.” Het hangt er natuurlijk maar van af wat je als ‘de goede’ richting beschouwt.
Europa voegt nog een nieuwe laag toe: het ETS2-systeem, een CO2-taks op fossiele energie, kan de factuur voor gezinnen binnenkort honderden euro’s extra doen stijgen. Elektrificeren, koste wat kost – maar wie gaat die elektriciteit leveren? Wie gaat hem hoe porduceren? En wie gaat hem betalen?
Warmtepompen, huizen en huurders: de poort naar armoede
Het is één ding om de transitie op papier te organiseren, een ander om ze praktisch haalbaar te maken. Plaats een warmtepomp in een oud huis dat daar niet voor geschikt is, en je zit meteen met torenhoge kosten voor isolatie, installatie en onderhoud. Voor huurders geldt hetzelfde: zij hebben vaak geen zeggenschap over de installatie, maar wel de rekening. De poort naar energiearmoede staat wagenwijd open.
Laveyne: “Het gevaar bestaat dat de laagste inkomens het hardst getroffen worden. De transitie naar elektrische verwarming en warmtepompen kan onbetaalbaar zijn voor veel gezinnen, terwijl de rijkere huishoudens daar nauwelijks last van hebben.”
Het kapitalistische model botst op zijn grenzen
Het huidige systeem toont duidelijk de limieten van het kapitalistische model dat wordt verkocht als welvaartsstaat: de rijkeren ontzien, de kwetsbaren betalen de rekening. Dient zich hier een revolutie aan, of zullen beleid en markt blijven schuiven binnen de grenzen van de sociaal-economische ongelijkheid?
De cijfers spreken voor zich: het begrotingsakkoord maakt gas duurder, elektriciteit iets goedkoper, maar de meeste Vlamingen zullen netto meer betalen. Wie weinig te besteden heeft, dreigt het meest te lijden, terwijl de energietransitie wordt doorgedrukt “omdat het moet”.
Conclusie
De kans dat jouw stroom- en gasfactuur stijgt is reëel. Het begrotingsakkoord schuift kosten van elektriciteit naar gas, stimuleert warmtepompen en legt de basis voor Europese CO2-heffingen. Voor huishoudens met lage inkomens of slecht geïsoleerde woningen dreigt de rekening onbetaalbaar te worden. Wie kan dit nog betalen, en wie gaat uiteindelijk de elektriciteit leveren voor een continent dat koste wat kost wil elektrificeren?
