Als het geen vrede is, is het dan oorlog?
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz heeft tijdens een persconferentie in Düsseldorf behoorlijk hard uitgehaald naar Rusland. Volgens Merz bevindt Europa zich in een gevaarlijke tussenzone: “We zijn niet in oorlog, maar we leven ook niet langer in vrede.” Met die uitspraak schetst hij een geopolitieke realiteit waarin het oude continent al jaren gevangen zit sinds de Russische inval in Oekraïne, en waarin de klassieke begrippen van oorlog en vrede vervagen.
Oorlog tegen democratie en vrijheid
Merz omschreef ‘het conflict’ niet louter als een oorlog tegen Oekraïne, maar als een fundamentele aanval op de kernwaarden van Europa. In zijn woorden gaat het om “een oorlog tegen onze democratie en een oorlog tegen onze vrijheid”. Het is dan toch een beetje oorlog, zeg maar. Daarmee plaatst hij de Russische agressie nadrukkelijk in een bredere context: niet alleen een territoriale strijd, maar een existentiële uitdaging voor de stabiliteit en samenhang van de Europese Unie.
Volgens Merz probeert Moskou bewust verdeeldheid te zaaien binnen het Europese blok. De combinatie van militaire druk, hybride oorlogsvoering en economische beïnvloeding moet volgens hem gezien worden als een strategie om de eenheid van Europa te ondermijnen.
Bevroren tegoeden als oorlogskas voor Oekraïne
De bondskanselier verwees ook naar het recent door hem gesteunde EU-plan om bevroren Russische tegoeden vrij te geven ter ondersteuning van de Oekraïense defensie-inspanningen. Dat mechanisme moet Oekraïne tussen de drie en vijf jaar voorzien van stabiele militaire middelen.
Volgens Merz kan die financiering cruciaal zijn om de Russische oorlogsvoering economisch onhoudbaar te maken. En dat is dan weer een beetje een oorlogsverklaring. Als de steun structureel wordt ingezet, zou Rusland volgens hem binnen die termijn uitgeput kunnen raken in zijn capaciteit om de oorlog op lange termijn voort te zetten.
Strategische boodschap
De boodschap van Merz is er eentje van wel willen, maar niet helemaal durven. Al gaat het wel verder dan louter financiële of militaire steunmaatregelen. Door expliciet te stellen dat Europa niet langer in vrede leeft, positioneert hij de EU in een permanente staat van alertheid. Bij de wapenlobby knalden meteen de flessen champagne. Het is een politieke keuze die zowel richting Moskou als richting Europese partners een signaal geeft: het tijdperk van relatieve rust is voorbij, en de Unie zou haar defensieve en diplomatieke strategie daarop moetenafstemmen.
De vraag blijft natuurlijk hoe dit discours zal worden vertaald in concrete stappen. Voorlopig ligt de nadruk op de economische en financiële instrumenten, maar de impliciete boodschap is dat Europa zich moet voorbereiden op een langdurige ‘confrontatie’ met Rusland – een confrontatie die zich evenzeer op het vlak van waarden als op dat van wapens zou kunnen afspelen.
(Foto: Shutterstock)
