Het is weer prijs in Brussel. Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, ligt opnieuw onder vuur. Niet wegens een slip of the tongue, geen ongelukkige tweet, maar omdat ze volgens critici iets doet waar Europese instellingen een patent op lijken te hebben: te laat antwoorden, te weinig zeggen en hopen dat iedereen intussen iets anders leest.
Dit keer komt de kritiek niet uit de gebruikelijke liberale of conservatieve hoek, maar van links. Fabio De Masi, medevoorzitter van Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) en Europarlementslid, stapte naar het hoogste Europese hof. Zijn klacht: de Commissie zou het toezichtrecht van het Europees Parlement met voeten treden door vragen over von der Leyens contacten met wapenfabrikanten zeven maanden te laten sudderen, en ze dan ook nog eens flauw te beantwoorden.
De kern van de zaak is eigenlijk simpel. In maart 2025 vroeg De Masi volledige inzage in alle contacten tussen von der Leyen en defensiebedrijven sinds midden 2024. Niet alleen officiële vergaderingen, maar ook telefoontjes, mails, videogesprekken, informele babbels en andere vormen van ‘toevallig eens bijpraten’. Democratische controle, heet zoiets. Vervelend, maar wel de bedoeling.
Het antwoord kwam pas in oktober. En wie hoopte op een gedetailleerde lijst, kwam bedrogen uit. De Commissie verwees vooral naar één strategische dialoog met de defensie-industrie op 12 mei 2025, een werklunch, enkele uitnodigingen die von der Leyen had afgeslagen en wat felicitaties die ze had ontvangen. Voor de rest: kijk eens in het transparantieregister en alles staat wel ergens op onze website. Vrij vertaald: zoek het zelf maar uit.
Volgens De Masi is dat niet hoe het hoort. EU-verdragen schrijven voor dat parlementaire vragen volledig en binnen een redelijke termijn moeten worden beantwoord. Zeven maanden wachten om vervolgens vooral algemene informatie te krijgen, vindt hij geen antwoord maar een ontwijkingsmanoeuvre. “Dit gaat niet om persoonlijke nieuwsgierigheid,” liet hij optekenen, “maar om democratische controle.” In Brussel klinkt dat intussen bijna revolutionair.
De zaak kreeg ook een persoonlijk randje. De Masi vergeleek von der Leyen eerder al met Lodewijk XIV, de absolute vorst die vond dat hij zelf de staat was. Een vergelijking die in Europese kringen niet bepaald als compliment wordt gezien. Volgens BSW past dit dossier bovendien in een ruimer patroon van gesloten deuren en selectief geheugen.
Want ja, dit is niet het eerste transparantiehoofdstuk in het von-der-Leyen-boek. Denk aan de verdwenen sms-berichten rond vaccindeals van miljarden euro’s tijdens de coronapandemie. Of aan de chaos rond grote militaire aankoopprogramma’s, zowel op EU-niveau als tijdens haar periode als Duits minister van Defensie. Steeds opnieuw dezelfde rode draad: veel macht, weinig inkijk.
Het kabinet van von der Leyen houdt voorlopig de boot af. Volgens een woordvoerder is de rechtszaak niet persoonlijk tegen haar gericht, maar tegen de Commissie als instelling. Brussel deelt de juridische lezing van De Masi niet, al erkent men dat hij het recht heeft om de zaak voor de rechter te brengen. Wat in EU-taal meestal betekent: we zien u daar, over een paar jaar.
Intussen blijft de vraag hangen die Brussel liever niet luidop hoort: wie controleert de controleurs, als die zelf beslissen wanneer en hoeveel ze antwoorden? In afwachting van een uitspraak lijkt transparantie opnieuw iets wat vooral mooi klinkt in speeches, en lastig wordt zodra iemand er echt naar vraagt.
