En daarmee wankelt de hele Antwerpse oudejaarsaanpak.
Straks is het weer zo ver, oud en nieuw, en het traditionele ‘straatoorlogje spelen met de politie’. Vorig jaar had Bart De Wever daarvoor een creatieve oplossing bedacht door proactief op te treden en enkele ideale schoonzonen huisarrest gegeven. Maar de auditeur van de Raad van State fluit hem daar nu voor terug.
De Antwerpse praktijk om jongeren op oudejaarsnacht preventief thuis te houden, komt onder zware druk te staan. Volgens de auditeur van de Raad van State had Bart De Wever – toen nog burgemeester – geen enkele wettelijke basis om een 17-jarige uit Ekeren een huisarrest op te leggen tijdens de jaarwissel van 2024. De auditeur adviseert de maatregel te vernietigen: “De vermeende feiten worden door geen enkel stuk gestaafd.”
Dit advies weegt zwaar. De Raad van State volgt dergelijke conclusies doorgaans. Daarmee komt ook het bredere instrument van preventieve huisarresten op de helling te staan, net nu lokale besturen hun veiligheidsplannen voor de komende jaarwisseling afwerken.
Een hard optreden dat juridisch niet standhoudt
Tijdens de jaarovergang van 2023 naar 2024 gaf De Wever 47 jongeren een verplicht thuisblijven opgelegd — vanaf 18 uur, tot 8 uur de volgende ochtend. De redenering: zonder hen zouden de feestelijke nachten rustiger verlopen. Het stadsbestuur motiveerde dit met een lijst van feiten waarin de betrokken namen opdoken: dossierflarden over vandalisme, openbare ordeverstoring, vechtpartijen en zelfs een vermeende betrokkenheid bij gaybashing.
Maar voor de 17-jarige in kwestie blijkt deze onderbouw nauwelijks te bestaan. De auditeur fileert het dossier: vage beelden, vermoedens, verklaringen die niet te verifiëren zijn en nooit officieel werden onderzocht. Het zou gaan om “mensen die denken dat hij het misschien was”.
Slechts één feit houdt stand: de beschadiging van voertuigen — maar dat stond los van oudejaarsnacht en kan dus geen aanleiding zijn voor een preventieve maatregel specifiek voor dat moment.
Zwaar middel, lichte argumentatie
De auditeur stelt dat het stadsbestuur niet proportioneel heeft gehandeld. Het huisarrest – een van de meest verregaande bestuurlijke maatregelen zonder gerechtelijke uitspraak – werd opgelegd op basis van onvoldoende zorgvuldigheid.
Dat de jongen ooit zonder rijbewijs reed of rondhing met anderen die politie-ervaring hebben, volstaat volgens de auditeur niet om hem tot “ernstige overlast” te bestempelen of hem als bedreiging voor de openbare orde in de nieuwjaarsnacht te behandelen.
Stigmatisering als neveneffect
De manier waarop het huisarrest werd gecontroleerd, doet bijkomende vragen rijzen. Volgens de advocaat van de jongen stonden er die nacht camera’s voor en achter de woning, patrouilles reden langs en er werd meermaals aangebeld. Toen niemand meteen opendeed, werden zelfs buren aangesproken.
Het effect: een gezin dat zich eerder geobserveerd dan beschermd voelde.
Precedentwerking: één geval, 46 anderen in de schaduw
De auditeur spreekt zich enkel uit over deze ene zaak. Maar het advies werpt een schaduw over de andere 46 huisarresten uit diezelfde nacht. Het is onduidelijk of Antwerpen dit systeem nog ongewijzigd kan hanteren.
De advocaat van de 17-jarige pleit voor een andere aanpak: lik-op-stuk voor wie de mist ingaat, snelrecht waar nodig, en bij recidive toezicht tijdens volgende edities — desnoods met elektronische monitoring. Maar geen preventieve straffen gebaseerd op losse dossiers of reputaties.
De ironie: het huisarrest mocht niet, maar ondertussen zit hij vast
De jongeman in kwestie zal geen nieuw huisarrest krijgen: hij zit momenteel in voorlopige hechtenis in een lopend drugsonderzoek. Maar dat dossier staat volledig los van de feiten die het huisarrest moesten verantwoorden. Wat dat ook zegt over zijn huidig pad, het verandert niets aan de juridische kern van deze zaak: het preventieve huisarrest had nooit mogen worden opgelegd.
Wat nu?
De uitspraak van de Raad van State volgt later, maar één ding is duidelijk: de Antwerpse oudejaarsaanpak, die al jaren wordt verdedigd als kordaat en wettelijk “waterdicht”, blijkt bij nader onderzoek op drijfzand gebouwd. En het nieuwe stadsbestuur zal zich moeten beraden over de vraag hoe preventie er in de toekomst uitziet — met respect voor de rechtsstaat, niet tegen de grenzen ervan.
Als de auditeur wordt gevolgd, dan valt een fundament van het Antwerpse veiligheidsmodel weg. Of beter gezegd: het fundament blijkt nooit echt stevig te hebben gestaan.
(Foto: Pixabay/Didier Lebrun/Photo News)
