Stel je voor: je staat aan de rand van een ravijn. Je kijkt naar beneden en denkt: “Hier hadden dus 62.000 Belgen kunnen liggen.” Gelukkig was er… de barometer! En Niel Hens met zijn PowerPoint en zijn voorspellingen en schattingen.
Deze week werden we opnieuw vergast op een studie van UHasselt, UNamur en Sciensano: drie instellingen die tijdens de pandemie zo innig verweven waren met het coronabeleid dat ze gerust als virocratisch driemanschap de geschiedenis in mogen. De conclusie van hun nieuwste rekenwerk? “De vaccinatiestrategie heeft tienduizenden levens gered.” En dat is niet zomaar een boude uitspraak, nee nee, het is een, eum, wetenschappelijke schatting.
Tussen maart 2020 en juli 2023 vielen er volgens officiële tellingen zo’n 34.000 coronadoden in België. Maar zonder vaccins, aldus professor Niels Hens, die zich tijdens de coronacrisis ontpopte tot beroepsschatter, konden dat er 96.000 zijn. Of 85.000. Of 62.000. Eigenlijk hangt het af van welk scenario hij kiest. Hens hanteert de statistische techniek van het “Wat als we eens lekker overdrijven”-model: Wat als niemand ooit handen had gewassen? Wat als virologen in coma lagen? Wat als mensen plots in vleermuizen gingen bijten uit pure verveling?
Dan krijg je dus 62.000 extra doden. Op papier, welteverstaan. In de praktijk waren het vooral ziekenhuisbedden die leeg bleven, nadat men maandenlang bang had gemaakt voor taferelen à la Bergamo.
De terugkeer van de coronabarometer (jawel, dat ding)
Als je dacht dat we het hele geel-oranje-rood-met-pijltje-naar-boven-systeem uit het collectieve geheugen hadden verwijderd, dan heb je buiten professor Hens gerekend. Die onderzocht nu of die maatregelen misschien te streng waren geweest. Spoiler alert: ze waren exact goed. Wat een toeval!
Volgens zijn studie had het versoepelen van maatregelen tot 122 extra dagen van ziekenhuisoverbelasting kunnen leiden. Niet dat die overbelasting er kwam, maar het had gekund. In de parallelle realiteit waarin de modellen leven, is elk slecht scenario nog steeds net niet gebeurd, dankzij het beleid. Een handig uitgangspunt voor elke beleidsverantwoording.
Waarom twijfelen mensen eigenlijk aan zulke studies?
Misschien omdat de hoofdonderzoeker dezelfde is die tijdens de pandemie keer op keer met foutieve projecties kwam? Misschien omdat internationale meta-analyses intussen aantonen dat lockdowns en maatregelen amper effect hadden op de totale mortaliteit? Misschien omdat er nog steeds geen onderscheid wordt gemaakt tussen sterven met en aan covid?
En misschien, heel misschien, omdat men bij deze studie z’n eigen beleidskeuzes moest beoordelen? Stel je voor dat McDonald’s zelf een studie publiceert waaruit blijkt dat Happy Meals het risico op depressie verlagen. Zou iemand dat serieus nemen?
Een post-pandemische blik op prestige en paniek
Er valt veel te zeggen over het covidbeleid, over vaccins, over gedragsmaatregelen. En ja, het is zonder twijfel goed dat sommige mensen zich beschermd voelden. Maar als dezelfde mensen die het beleid uittekenden, jaren later hun eigen gelijk gaan bewijzen met virtuele schattingen, dan heeft dat iets weg van een goochelaar die zichzelf applaus geeft voor een kaarttruc die niemand zag gebeuren.
De studie noemt het ‘een huzarenstuk’ dat mensen al na een jaar gevaccineerd konden worden. Maar even goed was het een huzarenstuk hoe snel discussie, twijfel of alternatieve geluiden werden afgedaan als gevaarlijk. En nu mogen dezelfde experten hun eigen grafiekjes aanprijzen alsof ze het orakel van Delphi zijn. Alsof Niel Hens niet eerder de Belgische Neil Ferguson was: altijd verkeerd, nooit teruggefloten.
En zo blijft België een eiland, niet omringd door water, maar door zelfgenoegzaamheid. Internationaal duiken studies op die het effect van maatregelen en vaccins nuanceren, maar hier blijven we liever tellen hoeveel doden we hadden kunnen hebben. Alsof we daar nog iets aan hebben.
