Stel je eens voor dat ons land gewoon een mens was die op een dag naar zijn bank gaat. “Meneer België, we zien hier dat u 575 miljard euro schuld heeft, ieder jaar miljarden tekortkomt en nu komt u opnieuw smeken om nog bij te lenen?” Dat gesprek zou vermoedelijk eindigen met de raad om hulp te zoeken bij het OCMW. Gelukkig noemen we dat op staatsniveau gewoon begrotingsbeleid.
België geeft al jaren meer geld uit dan er binnenkomt en vult het verschil aan door te lenen. Dat was lange tijd relatief comfortabel, want geld lenen was spotgoedkoop. Intussen stijgen de langetermijnrentes echter en heeft België nogal een stevig bedrag openstaan. Eind juli bedroeg de federale staatsschuld bijna 575 miljard euro. Schrijf dat gerust eens volledig uit als je vannacht toch niet van plan was te slapen.
Nu moeten we die 575 miljard gelukkig niet morgenvroeg terugbetalen. Staatsleningen hebben lange looptijden en worden voortdurend vernieuwd. Maar precies daar begint het vervelend te worden: goedkope oude leningen vervallen en worden vervangen door nieuwe, duurdere leningen. Tegelijk komen we ieder jaar opnieuw miljarden tekort, waarvoor we óók moeten lenen. Waarop we vervolgens uiteraard weer rente betalen.
Straks zal ongeveer de helft van ons begrotingskorting overeenkomen met rentelasten. We maken dus niet alleen nieuwe schulden omdat we dingen willen betalen waarvoor we geen geld hebben; een steeds groter deel van het gat bestaat uit de kosten van schulden die we vroeger al gemaakt hebben.
Dat is ongeveer het financiële equivalent van geld lenen bij je schoonmoeder om de Visa af te betalen waarmee je vorige maand je Mastercard hebt afbetaald. Op een bepaald moment wordt het moeilijk om nog te beweren dat alles onder controle is.
Maar Bart ging dit toch oplossen?
En hier komt Bart De Wever het verhaal binnengewandeld. Die won de verkiezingen onder meer met de boodschap dat België dringend zijn financiën op orde moest krijgen. Daar hoefde je zelfs geen doctoraat economie voor te hebben: desondanks we uitgeperst worden als citroenen komt er toch te weinig binnen. Of er gaat te veel buiten, dat kan ook. In ieder geval: ergens moet iemand toch eens serieus beginnen rekenen.
Enfin, Arizona zou dat gaan doen, dat rekenen. Alleen: de moeilijkste dossiers schuiven ze gans 2026 voor zich uit. Ondertussen is het probleem niet verdwenen. Volgens het Federaal Planbureau zou het Belgische begrotingstekort zonder nieuwe ingrepen tegen 2031 opnieuw oplopen tot 6,3 procent van het bbp.
En dan was er natuurlijk nog dat andere wondermiddel: we zouden massaal meer mensen aan het werk krijgen. De fameuze werkzaamheidsgraad van 80 procent. Volgens het Planbureau zitten we in 2031 echter op 74,8 procent. Zelfs Vlaanderen haalt met 79 procent die magische grens niet. Maar goed, als we allemaal beloven voortaan naar boven af te ronden, zijn we er bijna.
Besparen? Uitstekend idee, maar wel bij iemand anders
Daarmee komen we bij het favoriete Belgische gezelschapsspel. Vraag honderd mensen of de overheid haar begroting eindelijk op orde moet krijgen en vermoedelijk antwoorden er 97 volmondig ja. Vraag vervolgens waar die miljarden vandaan moeten komen en plots kijkt iedereen naar zijn schoenen.
Pensioenen aanpakken? Zeker, maar niet het mijne. Uitkeringen hervormen? Prima, maar er zijn uitzonderingen. Gezondheidszorg? Daar blijf je af. Belastingen verhogen? We betalen al genoeg. Vermogens zwaarder belasten? Rechts krijgt uitslag. Sociale uitgaven verminderen? Links krijgt uitslag. Subsidies schrappen vinden we dan weer allemaal fantastisch, zolang het subsidies zijn die iemand anders krijgt.
En daar staat Arizona dan met de rekenmachine. Het vervelende is dat de financiële markten weinig boodschap hebben aan Belgische partijcongressen, rode lijnen of Georges-Louis Bouchez die ergens nog een extra lijn heeft getekend omdat hij de bestaande lijnen niet spannend genoeg vond. De rente loopt ondertussen gewoon verder.
Iedere euro die België straks extra aan rente betaalt, kan niet naar onderwijs, gezondheidszorg, defensie, pensioenen of onze wegen. Ook niet naar een peperduur onderzoek naar waarom het vorige peperdure onderzoek zo peperduur was.
België staat morgen uiteraard niet failliet en we zullen ook volgende week nog geld kunnen lenen. Maar zolang de economie voldoende groeit en de rente laag blijft, kun je een forse overheidsschuld relatief comfortabel meeslepen. Wanneer de schuld groot is, het begrotingstekort diep rood kleurt én lenen duurder wordt, begint uitstel zelf geld te kosten...
