Haven van Antwerpen onder vuur: jarenlang minder belastingen via omstreden vzw-constructie.
Sjoemelen op hoog niveau? Of zullen we zeggen: balanceren op de slappe koord van de boekhoudkundige truc. Nu ja, dat balanceren gaat goed, tot er iemand naar boven kijkt.
Een vzw. Dat woord roept beelden op van een duivenmelkersbond, een oudercomité, een toneelkring die twee keer per jaar een zaal huurt. Vrijwilligers, een kas, een penningmeester met een schrift. Maar van een monsterfirma als de Haven van Antwerpen?
Juist: er is zoiets als Amaris. Antwerpse Maritieme Informatiesystemen, opgericht in 2003, vandaag goed voor bijna 73 voltijdse werknemers. Geen duiven. Informatici. Zij beheren de computerinfrastructuur van Port of Antwerp-Bruges, een van de grootste logistieke machines van Europa. Een overheidsbedrijf.
En dankzij dat drieletterwoord betaalt die club al jaren geen vennootschapsbelasting, maar de veel lagere rechtspersonenbelasting.
Wat dat concreet betekent
Cijfers, want daar wordt het interessant. In boekjaar 2024 boekte Amaris bijna 235.000 euro winst vóór belastingen. Daarop werd 9.563 euro belasting betaald. Vier procent. Het jaar daarvoor: bijna 110.000 euro winst, 6.193 euro belasting. Vijf komma zes procent.
Het tarief voor commerciële ICT-activiteiten ligt op 25 procent.
Je moet dat niet uitrekenen, je moet het gewoon even laten liggen. Een overheidsbedrijf, betaald met publiek geld en bestuurd door verkozen politici, heeft jarenlang een constructie in stand gehouden waarmee het minder aan de staat afdraagt. Aan zichzelf, dus.
Nu het eerlijke deel
Voor de duidelijkheid: dit zijn geen Panama Papers.
De bedragen zijn klein. We spreken over enkele tienduizenden euro's per jaar, geen miljoenen. En de belastinginspectie heeft de constructie effectief onderzocht en uiteindelijk aanvaard dat Amaris onder de lagere rechtspersonenbelasting mag blijven vallen. Hoezo? Nou, met welke argumenten is niet bekend, maar het is aanvaard. Dat is geen detail, dat is de kern van elke verdediging die de haven zal voeren. Punt. “Et alors", zeg maar.
Daarbij: 2003 was een ander land. Half Vlaanderen bestuurde zijn gemeentelijke ICT, zijn zwembaden en zijn cultuurcentra via hybride vehikels die niemand ooit had durven uittekenen op een wit blad. Bestuurders van een havenbedrijf zitten daar bovendien niet met een loep in de statuten van elke dochter.
En Amaris doet nuttig werk. De dienst is essentieel voor de haven en werkt onder meer mee aan een project dat internationale drugsnetwerken in kaart brengt, met Europese subsidies erbij.
Kortom: zij zijn naar eigen zeggen geen boeven.
Het zinnetje dat blijft hangen
Er is echter één passage in dit dossier die alle verzachtende omstandigheden opvreet.
Uit documenten die ‘De Standaard’ kon inkijken, blijkt dat men tot op directieniveau al jaren overtuigd was dat de wettelijke basis van de constructie op zijn minst wankel is.
Ze wisten het.
En de vzw bestond niet alleen voort, ze bleef groeien.
Dat is het verschil tussen een historische erfenis en een keuze. Een erfenis erft ge. Een keuze maakt ge elk jaar opnieuw, telkens wanneer ge de jaarrekening tekent en denkt: nog eentje.
Michel Maus en de spaghettiavond
Fiscalist Michel Maus (VUB) legt het uit met een beeld dat blijft plakken. Een vzw mag commerciële activiteiten ontwikkelen, maar dat moeten nevenactiviteiten zijn, in functie van een belangeloos doel. Denk aan een sportclub die een spaghettiavond organiseert.
Neemt het commerciële de bovenhand, dan wordt het een probleem. En de fiscus heeft dat eerder ook zo beoordeeld, bij Racing Genk en bij het festival van Dranouter.
Juist, Dranouter. Een festival dat drie dagen per jaar mensen op een weide zet, moest zijn vzw-statuut inleveren. De ICT-poot van de grootste haven van het land mocht het houden.
Zoek de logica.
En dan is er nog het arbeidsrecht
Het tweede probleem is vervelender dan het eerste. Op het terrein sturen werknemers van het havenbedrijf rechtstreeks werknemers van Amaris aan. Bijna alle bestuurders van de vzw zijn hogere kaderleden van datzelfde havenbedrijf.
De twee bedrijven zijn dus volledig vermengd, en daarmee komt het woord dat sociaal inspecteurs slecht doet slapen: verboden terbeschikkingstelling. De sociale inspectie onderzoekt het nu. Er kunnen sociaal-strafrechtelijke sancties uit volgen.
De haven ontkent formeel. Er is een duidelijke dienstverleningsovereenkomst die het werkgeversgezag, de loonbepaling en de evaluaties expliciet bij Amaris legt, zegt ze, en ze betwist elke insinuatie. Dat is haar goed recht, en de inspectie zal oordelen, niet ik.
Maar mogen we dan opmerken dat een papier dat zegt wie de baas is, en de gang op de werkvloer waar iemand zegt hoe het moet, twee verschillende dingen zijn?
Wie er in die raad van bestuur zit
In de raad van bestuur van Port of Antwerp-Bruges zitten zes vertegenwoordigers van de stad Antwerpen. Havenschepen Johan Klaps als voorzitter. Schepen van Financiën Koen Kennis. Burgemeester Els van Doesburg. Allen N-VA. En ook: premier Bart De Wever.
Dezelfde partij die ons al twintig jaar uitlegt dat iedereen zijn deel moet betalen, dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen en dat wie sjoemelt met de sociale regels de bodem onder onze welvaart wegtrekt.
let wel, dit is geen beschuldiging. Niemand van hen zat de statuten van Amaris te schrijven, en een bestuursmandaat is geen dagtaak. Het is gewoon een vaststelling die je niet meer weg krijgt: de preek en de praktijk zaten aan dezelfde tafel.
Vanaf 1 januari 2027
De haven zegt nu dat het directiecomité al in januari 2025 oordeelde dat deze structuur niet langer past bij de langetermijnvisie. Amaris wordt volledig geïntegreerd. Vanaf 1 januari 2027.
Vierentwintig maanden tussen het inzicht en de uitvoering. En de aankondiging ervan komt netjes in de week waarin de journalisten bellen.
Je kan dat toeval noemen.
Je kan ook gewoon naar de kalender kijken.
(Foto: Bert Van Den Broucke/Fotonieuws)
