In België werden vorig jaar 40 procent minder toestellen geplaatst dan in 2023.
Het paradepaardje van het klimaatbeleid zakt genadeloos door de hoeven: de verkoop van warmtepompen in Europa is vorig jaar met ruim 20 procent gedaald. Van 3 miljoen toestellen in het crisisjaar 2022 naar 2,3 miljoen in 2024. In België is de afkoeling ronduit spectaculair: 40 procent minder installaties in één jaar tijd. De reden? Geen mysterie, maar een pijnlijke banaliteit: aardgas is opnieuw spotgoedkoop, terwijl elektriciteit — de levenslijn van de warmtepomp — peperduur blijft. Vooral in België, waar stroom tot vier keer duurder is dan gas.
Toch blijft de overheid onwrikbaar in haar geloof: de warmtepomp moet - en zal - er komen. Wat niet in de markt werkt, wordt via beleid geforceerd. En waar draagvlak ontbreekt, wordt een verhaal opgebouwd — niet met cijfers, maar met idealen. De warmtepomp als morele plicht. Als politiek evangelie. Als technologie die bij wet goed moet zijn, zelfs als de realiteit het tegenovergestelde aantoont.
Duwen en trekken tot het past
De huidige situatie is het resultaat van een beleid dat eerst beslist, en pas daarna de feiten begint te controleren. De warmtepomp werd — met veel subsidie en applaus — uitgeroepen tot de toekomst van verwarming, zonder rekening te houden met de energieprijzen, woningtypes of isolatienormen in het bestaande patrimonium. En nu het marktsignaal luid en duidelijk is — de verkoop stuikt in — wordt niet het beleid herbekeken, maar wordt de consument aangepakt. Via verhaallijnen over duurzaamheid, “ecologische transitie” en “lange termijnwinst”. Retoriek als pleister op een begrotingswonde.
Volgens sectorfederatie EHPA is het verschil in prijs tussen gas en stroom de doodsteek. België is, na het Verenigd Koninkrijk, de slechtste leerling van de klas: nergens is stroom zo relatief duur. Voor een technologie die volledig afhankelijk is van elektriciteit, is dat een ramp. Maar in plaats van dat gegeven als realiteit te aanvaarden, wijst men liever naar “foute informatie”, “gebrek aan ondersteuning” of zelfs “terugval in de klimaatambitie”.
Het warmtepompnarratief kraakt
De Belgische energiewaakhond CREG veegde recent nog de laatste restjes optimisme van tafel. Alleen in perfect geïsoleerde woningen in Vlaanderen kan een warmtepomp misschien goedkoper uitvallen dan gas — en dan nog pas op de lange termijn, als men de initiële investering even buiten beschouwing laat. In Brussel en Wallonië? Vergeet het maar. Daar blijft gas in bijna alle gevallen de goedkopere optie.
Maar die nuchtere berekening is in het huidige beleidsonderbouwde verhaal weinig welkom. Want de warmtepomp moet slagen. Minister van Energie Mathieu Bihet kreeg daarom prompt de opdracht om de technologie “rendabeler te maken”. Lees: nog meer subsidies, extra fiscale stimuli, meer communicatiecampagnes. Wat niet werkt in het echt, moet het maar doen op papier.
Een transitie zonder draagvlak
Wat hier speelt is exemplarisch voor hoe het klimaatbeleid in België wordt aangepakt: als een narratief, niet als een onderbouwd plan. Politiek engagement moet tastbaar zijn, zichtbaar, controleerbaar. En dus worden technologische keuzes vroegtijdig gecanoniseerd. De warmtepomp als heilige graal. Zonnepanelen, warmtenetten, geothermie? Te complex, te traag, te weinig politiek kapitaal. De warmtepomp is eenvoudig, zichtbaar, marketeerbaar.
De realiteit blijkt weerbarstig. Huizen in slechte staat zijn niet zomaar geschikt. Wie in een rijwoning zonder isolatie woont, kan met de beste warmtepomp ter wereld nog altijd amper besparen. Alleen, dat botst met het overheidsnarratief, waarin de consument tegelijk verantwoordelijk, capabel én gretig moet zijn.
Van marktfalen naar beleidsfalen
De vrije val van de verkoop toont aan wat velen al langer vermoedden: de technologie werkt alleen als de randvoorwaarden juist zitten. Geen enkele burger investeert uit ideologie als de terugverdientijd onbepaald is, de initiële kost torenhoog en de energieprijs de verkeerde kant opgaat. De warmtepomp is daar het zoveelste voorbeeld van.
In plaats van lessen te trekken uit deze terugval, gaat het beleid nog een versnelling hoger te schakelen. Eerst werd de keuze opgedrongen, nu moet de perceptie worden bijgewerkt. En straks volgt wellicht een verplichting, onder de vlag van klimaatneutraliteit. Technologie moet zichzelf bewijzen. Op haar merites, niet via overheidspropaganda.
(Foto: Shutterstock)
