Hij leerde zijn volk (niet) roken.
Frank Vandenbroucke (Vooruit) zet zijn kruistocht tegen de vape-industrie onverminderd voort. Gewapend met een vers advies van de Hoge Gezondheidsraad legt de minister een eenvoudig voorstel op tafel: alle vape-smaken verdwijnen, op de klassieke tabaksvariant na. Geen aardbei, geen suikerspin, geen pannenkoek — tabak, punt.
Volgens de minister is het noodzakelijk. “De vape is een product van een industrie die haar verdienmodel baseert op jonge verslaafden”, luidt het. De veelheid aan smaakjes ziet hij als een doelbewuste marketingstrategie die de schadelijke eigenschappen van het product maskeert. Voor hem is het smakenverbod “de enige reële maatregel om jongeren beter te beschermen en de tabakslobby terug te dringen”.
Nederland als testcase
Vandenbroucke verwijst naar het Nederlandse model, waar het smakenverbod al sinds 1 januari 2024 van kracht is. De eerste cijfers zijn voor hem voldoende reden om door te duwen. Negen maanden na invoering zegt 29,5 procent van de gebruikers minder te vapen, en 22,4 procent stopt volledig — zonder terug te vallen op de klassieke sigaret.
In België volgt de Hoge Gezondheidsraad nu dezelfde lijn. Waar de Raad eerder terughoudend was, klinkt vandaag een brede consensus: een beperking is noodzakelijk. De enige discussie ging over de strengheid van die beperking. Een deel van de experts wil enkel tabakssmaak behouden, een ander deel ziet nog ruimte voor een beperkt smakenpalet voor volwassen rokers die willen afbouwen. De conclusie van de Raad is helder: jeugdbescherming primeert op individuele voorkeuren van volwassenen.
Explosieve cijfers bij jongeren
De urgentie wordt ondersteund door de nieuwste cijfers van het Vlaams expertisecentrum VAD.
- 28 procent van de leerlingen vape ooit,
- 23,5 procent deed dat minstens één keer in het afgelopen schooljaar,
- 9 procent vapet wekelijks.
In vijf jaar tijd is het gebruik onder scholieren verviervoudigd.
Oncologieprofessor Filip Lardon (UAntwerpen), al langer pleitbezorger voor strengere regels, noemt in ‘Het Nieuwsblad’ het voorstel een noodzakelijke stap vooruit. Hij ziet het gebruik steeds verder dalen in leeftijd. Zelfs lagereschoolkinderen experimenteren intussen met vapes — opvallend vaak aangetrokken door zoete, felgekleurde smaken die rechtstreeks op hen lijken te mikken.
Medische wereld spreekt met één stem
De Hoge Gezondheidsraad staat niet alleen. Een hele reeks artsenverenigingen — van cardiologen tot gastro-enterologen — schaart zich achter het Europese standpunt dat de risico’s van vapen structureel worden onderschat. Onafhankelijk bewijs voor de vermeende “minder schadelijke” aard van vapes ontbreekt volgens hen volledig. Studies die dat wél beweren, zijn doorgaans gefinancierd door de sector zelf.
Hun gezamenlijke boodschap: de toenemende populariteit bij jongeren, mede aangevuurd door smaakjes en marketing, vormt een ernstig gezondheidsrisico.
Handhaving: de onvermijdelijke achilleshiel
Een smakenverbod alleen volstaat niet, waarschuwt Lardon. In Nederland circuleren nog steeds illegale vapes met verboden smaken in jeugdkringen. Zonder een stevig handhavingskader dreigt België dezelfde weg te volgen. Het verbod kan enkel effect hebben als ook de parallelle markt sluit.
Wanneer gaat het verbod in?
Over de timing laat Vandenbroucke zich voorlopig niet uit. De minister wil de maatregel zo snel mogelijk invoeren, maar erkent dat er nog een hele procedure volgt binnen de federale regering. Het smakenverbod staat daarbij in lijn met eerdere stappen: het verbod op wegwerpvapes en het rookverbod op plaatsen waar veel jongeren komen.
Voor Vandenbroucke ligt de prioriteit vast: voorkomen dat een nieuwe generatie in een nicotineverslaving wordt gezogen — of die nu verpakt is in tabaksgeur, suikerspinsmaak of een dampwolk met regenboogverpakking.
(Fotomontage: Pixabay/PD)
