Meer dan vijftig jaar geleden trok een groep kunstenaars in een oud godshuis in de Antwerpse Wolstraat. Ze maakten er kunst, muziek, films en af en toe vermoedelijk ook behoorlijk veel lawaai. In 2026 dreigde het verhaal te eindigen, tot meer dan 2.000 mensen samen ruim 2 miljoen euro op tafel legden. Tijd voor een terugblik.
Het begon met een paar kunstenaars en weinig geld
Het verhaal van Ercola begint niet in 2026, maar eind jaren zestig. In november 1968 ontstond een kunstenaarscollectief rond onder anderen Jean-Claude Block, Jean-Claude Buytaert, Piet Verbist en Dominique Donnet. Ze kwamen uit de Antwerpse kunstwereld en wilden een plek creëren waar kunst niet in de eerste plaats om geld hoefde te draaien.
Aanvankelijk opereerde het gezelschap elders in Antwerpen, maar in mei 1972 verhuisde Ercola naar een groot gebouwencomplex in de Wolstraat. Dat bleek een behoorlijk bijzondere plek. Het voormalige Gesticht L.J.J. Somers was ooit bedoeld als godshuis en had dus al lang vóór de komst van de kunstenaars een sociale functie. Koopman Louis Jean Joseph Somers had een deel van het complex eind negentiende eeuw aan de stad geschonken.
Voor Ercola was het vooral een cadeau uit de hemel: tientallen kamers, binnenplaatsen en voldoende ruimte om te wonen, werken, experimenteren en dingen te organiseren waarvoor in een doorsnee rijhuis vermoedelijk snel de politie wordt gebeld.
Op een aankondiging van de verhuis stond destijds de slogan It can happen here! Achteraf bekeken bleek dat behoorlijk goed gekozen.
Een halve eeuw artistieke chaos
In de jaren zeventig groeide Ercola uit tot een vaste waarde binnen de alternatieve Antwerpse kunstscene. Het was geen klassieke kunstinstelling met een receptie, blinkende vloer en bordjes waarop stond wat je van een kunstwerk moest vinden. Kunstenaars woonden en werkten er naast en met elkaar, organiseerden tentoonstellingen en happenings en hielpen elkaar bij projecten.
Doorheen de decennia passeerde er een indrukwekkende verzameling namen. Wannes Van de Velde werkte er, Ferre Grignard repeteerde er en Oscarwinnares Nicole Van Goethem woonde er jarenlang. Ook kunstenaars als Luc Deleu, Ria Pacquée en Dennis Tyfus behoren tot de lange lijst mensen die met Ercola verbonden waren.
Dat maakt het verhaal van Ercola moeilijk in één vakje te stoppen. Het was een kunstenaarscollectief, maar tegelijk ook een werkplek, ontmoetingsplaats en stukje alternatieve Antwerpse geschiedenis.
En dat bleef opmerkelijk lang zo.
Tot het gebouw verkocht moest worden
Meer dan een halve eeuw na de verhuis naar de Wolstraat kwam er plots een zeer aardse kwestie op tafel: vastgoed.
Het OCMW van Antwerpen was eigenaar van het complex en had al in 2022 principieel beslist om de gebouwen te valoriseren. Na een juridisch geschil werd Ercola in 2025 veroordeeld om het pand te verlaten. Uiteindelijk kreeg het collectief nog tijdelijk de mogelijkheid om de ateliers te gebruiken terwijl AG Vespa op zoek ging naar een koper.
Daarmee dreigde een verhaal dat in 1972 was begonnen alsnog te eindigen.
Maar de kunstenaars besloten iets anders te proberen: als iemand het gebouw moest kopen, waarom zijzelf dan niet?
Of beter: waarom niet met een paar duizend mensen tegelijk?
Van Ercola naar Ercoland
In het voorjaar van 2026 ontstond daarom Ercoland, een burgercoöperatie die het historische complex zelf wilde aankopen. Burgers en organisaties konden vanaf 50 euro een aandeel kopen en zo meehelpen de plek uit de klassieke vastgoedmarkt te houden.
Wat daarna gebeurde, hadden ze vermoedelijk zelf ook niet helemaal durven voorspellen.
Tijdens een campagne van amper enkele weken sloten meer dan 2.000 burgers en organisaties zich aan. Een benefietveiling bracht nog eens ruim 200.000 euro op en uiteindelijk werd meer dan 2 miljoen euro verzameld. Ercoland kon een bod uitbrengen op het gebouwencomplex — en dat bod werd aanvaard.
Plots waren de kunstenaars niet langer alleen gebruikers van de plek. Samen met duizenden coöperanten hadden ze hun eigen toekomst gekocht.
En nu begint het dure gedeelte
Want wie dacht dat je na het verzamelen van twee miljoen euro rustig achterover kunt leunen, kent oude gebouwen duidelijk niet.
Het complex moet grondig worden gerenoveerd. Ercoland liet de toestand van de gebouwen onderzoeken en besliste eerst het dak en de stabiliteit aan te pakken, waarna de rest gefaseerd moet volgen.
De plannen gaan bovendien veel verder dan het bewaren van enkele kunstenaarsateliers. Ercoland wil uiteindelijk 35 vaste ateliers behouden, aangevuld met open en gedeelde werkplekken en residentie-ateliers. Daarnaast zijn er plannen voor sociale en coöperatieve woningen, een buurtrestaurant en een publiek toegankelijke binnentuin.
Coöperanten krijgen daarbij stemrecht over de toekomst van het project, ongeacht hoeveel geld ze precies hebben ingebracht. Wie vijftig euro investeerde, krijgt bij beslissingen dus niet automatisch minder te zeggen dan iemand die een veelvoud daarvan op tafel legde.
Meer dan vijftig jaar later
En zo is de cirkel voorlopig rond. Wat eind jaren zestig begon als een initiatief van enkele kunstenaars die vonden dat kunst te veel om geld draaide, moest ruim een halve eeuw later plots zelf miljoenen verzamelen om te kunnen blijven bestaan.
Ercola werd Ercoland, maar het oorspronkelijke idee is opvallend herkenbaar gebleven: kunstenaars een plek geven waar ze kunnen werken zonder dat iedere vierkante meter onmiddellijk maximaal moet renderen.
Of het nieuwe model ook de komende vijftig jaar standhoudt, zal nog moeten blijken. Er moet gerenoveerd worden, het project moet financieel overeind blijven en tweeduizend mede-eigenaars zullen ongetwijfeld niet over alles dezelfde mening hebben. Maar de eerste en waarschijnlijk moeilijkste hindernis is alvast genomen: de plek zelf is gered.
In 1972 hing boven de verhuis naar de Wolstraat de slogan It can happen here. Meer dan vijftig jaar later blijkt dat nog altijd aardig te kloppen.
(Foto: Ercoland)
