Overspel, ruzies, geheime affaires, verdwenen erfenissen en familieleden die elkaar het leven zuur maken. Al tientallen jaren houden soaps miljoenen kijkers aan het scherm gekluisterd. Toch verdwijnen internationaal steeds meer legendarische reeksen en krijgen andere het moeilijk. Moeten we ons in Vlaanderen stilaan zorgen maken over Thuis en Familie?
Ergens tussen het journaal en de reclame leeft een merkwaardig televisiegenre dat al tientallen jaren weigert dood te gaan: de soap.
Een eindeloze stoet van mensen die elkaar bedriegen, verlaten, vergeven en vervolgens opnieuw bedriegen. De volgende dag praten ze daar dan weer uitgebreid over. Iedereen kent iedereen, niemand communiceert ooit op tijd en één café lijkt voldoende om een volledige bevolking aan het werk te houden.
En toch blijven we kijken. Massaal zelfs.
In Vlaanderen halen Thuis en Familie nog altijd indrukwekkende cijfers. Thuis trok bij de recente seizoensstart opnieuw meer dan een miljoen kijkers en Familie blijft volgens VTM een vaste afspraak voor ruim een half miljoen mensen. Niet slecht in een tijd waarin iedereen beweert uitsluitend naar prestigieuze miniseries te kijken.
Iedereen wil prestige. Tot het zeven uur is
We doen graag een beetje neerbuigend over soaps. De echte televisieliefhebber kijkt tegenwoordig naar een Scandinavische thriller van zes afleveringen, een Britse kostuumserie of een Koreaanse productie waarvoor je na drie afleveringen een stamboom en een notitieboek nodig hebt.
Een soap? Dat is voor anderen. Voor bomma's, voor mensen die de televisie aanzetten omdat het anders zo stil is in huis, of voor wie geen zin heeft om drie afleveringen te moeten bingewatchen voordat er eindelijk iets gebeurt.
Tot het vaste uur aanbreekt. Dan schuift de afstandsbediening toch weer richting Thuis of Familie.
Misschien is dat wel precies de aantrekkingskracht. Bij een soap hoef je niets te bewijzen. Je hoeft geen ingewikkelde plot te onthouden en je hoeft niet te weten wie in aflevering drie iemand in een Noorse fjord heeft geduwd. Je kunt ondertussen koken, strijken, scrollen of nog snel een boterham smeren en toch perfect volgen wie met wie ruzie heeft.
Opium voor het volk?
Een soap is geen religie, maar het komt aardig in de buurt. Iedere avond dezelfde gezichten, dezelfde vertrouwde omgeving en de geruststellende wetenschap dat het bij die mensen doorgaans nog een grotere puinhoop is dan bij jou thuis.
Een slechte dag gehad? Kijk naar iemand die nog grotere problemen heeft. Je baas heeft je gek gemaakt? In de soap heeft iemand ontdekt dat zijn beste vriend zijn erfenis heeft gestolen. Je relatie zit in een dip? Geen probleem, daar hebben ze er minstens twintig van.
Andermans ellende als ontspanning. Het klinkt merkwaardig, maar het werkt blijkbaar al tientallen jaren.
Misschien kijken we ook helemaal niet naar soaps omdat we zo graag willen weten hoe het verhaal afloopt. Misschien kijken we juist omdat we weten dat het nooit echt zal eindigen.
Streaming heeft ons het tegenovergestelde geleerd. Acht afleveringen, één seizoen, klaar. Vervolgens begint de volgende serie en moeten we opnieuw namen, gezichten, verhaallijnen en familiebanden onthouden.
Een soap zegt iets veel eenvoudigers: rustig maar, morgen zijn ze er weer.
Het is een beetje zoals een café waar je iedere dag dezelfde mensen tegenkomt. Je hoeft er niet eens bevriend mee te zijn. Je kent hun gezichten, weet waar ze gewoonlijk zitten en merkt het meteen wanneer er iemand ontbreekt.
Alleen begint dat vertrouwde café internationaal steeds vaker de deuren te sluiten.
Zelfs legendarische soaps verdwijnen
De Vlaamse soaps mogen dan nog stevig overeind staan, internationaal begint het genre barsten te vertonen. Een aantal legendarische reeksen is de voorbije jaren van het scherm verdwenen en ook andere langlopende producties staan onder druk.
Niet omdat scenarioschrijvers plots geen overspel, ruzies of familiegeheimen meer kunnen verzinnen. Wel omdat dagelijkse fictie een bijzonder dure machine is geworden.
Een opvallend voorbeeld is Neighbours. De Australische reeks hield het ongeveer veertig jaar vol en werd een internationale kweekvijver voor acteurs als Kylie Minogue, Jason Donovan en Margot Robbie. Ook in Vlaanderen was Buren ooit een vaste televisieafspraak. In de jaren tachtig lokte de reeks op de BRT rond een miljoen kijkers.
Toch bleek zelfs zo'n indrukwekkende geschiedenis geen garantie op een toekomst. De reeks werd in 2022 stopgezet, kreeg dankzij Amazon nog een tweede leven, maar moest in 2025 opnieuw afscheid nemen.
Ook in de Verenigde Staten is het grote soapaanbod al langer aan het uitdunnen. Reeksen als All My Children en One Life to Live, die tientallen jaren meegingen, verdwenen van de traditionele televisieschermen.
Het tijdperk waarin televisiezenders probleemloos iedere werkdag nieuwe afleveringen konden produceren, lijkt stilaan voorbij.
Ook Duitsland voelt de druk
Bij onze oostelijke buren krijgen dagelijkse soaps eveneens te maken met veranderend kijkgedrag en oplopende productiekosten.
Volgens de berichtgeving waarop dit artikel is gebaseerd, zou Unter uns in maart 2027 stoppen, na bijna 32 jaar. Ook Sturm der Liebe, een andere Duitse publiekslieveling, zou met de nieuwe realiteit te maken krijgen.
Van een definitief einde voor die laatste reeks is voorlopig geen sprake, maar het aantal afleveringen per seizoen zou zijn teruggelopen van meer dan 220 naar ongeveer 170. Bovendien moet de reeks vaker wijken voor sportuitzendingen en worden productiecontracten voor kortere periodes afgesloten.
Dat lijkt misschien een detail, maar in soapland is minder afleveringen produceren een ingrijpende verandering. Het genre is gebouwd op continuïteit: iedere dag opnieuw een aflevering, iedere week nieuwe ontwikkelingen en het hele jaar door vertrouwde gezichten.
Zodra aan dat ritme wordt gesleuteld, verdwijnt een deel van het oorspronkelijke concept.
Netflix heeft de spelregels veranderd
De grootste concurrent van de klassieke soap is niet noodzakelijk een andere televisiereeks. Het is vooral de manier waarop we tegenwoordig televisie kijken.
Streamingdiensten hebben ons gewend gemaakt aan korte seizoenen, grote productiebudgetten en verhalen die we kunnen bekijken wanneer het ons uitkomt. Een serie wordt gemaakt, gelanceerd en vervolgens in één weekend volledig verslonden. Daarna beslist de streamingdienst of er nog een seizoen komt.
Een dagelijkse soap werkt volgens een compleet ander economisch model. Daar moet voortdurend geproduceerd worden. Geen zes of acht afleveringen per jaar, maar honderden afleveringen, met acteurs, schrijvers, regisseurs, technici, decors, kostuums en studio's die permanent moeten blijven draaien.
Dat maakt het genre bijzonder kwetsbaar wanneer de kijkcijfers dalen of de productiekosten stijgen.
Daar komt nog bij dat de kijker vandaag simpelweg veel meer keuze heeft. Wie vroeger om zeven uur voor de televisie zat, had een beperkt aantal mogelijkheden. Nu concurreren klassieke zenders met Netflix, Disney+, Streamz, YouTube, TikTok en een eindeloze stroom andere schermen.
Wie geen zin heeft in een aflevering van Familie, hoeft niet eens na te denken. Er staan honderden alternatieven klaar.
De ironie is groot: het genre dat ooit groot werd door eindeloos de tijd te nemen, moet tegenwoordig steeds sneller vertellen om de aandacht van een ongeduldige kijker vast te houden.
Vlaanderen lijkt voorlopig een uitzondering
Vlaanderen houdt voorlopig stand
Toch is het veel te vroeg om daaruit te besluiten dat onze Vlaamse soaps hetzelfde lot wacht.
Bij Thuis wijzen de recente kijkcijfers voorlopig in een andere richting. De seizoensstart haalde opnieuw meer dan een miljoen kijkers. Bovendien werd de productie eerder al financieel hervormd door ze uit te besteden aan Eyeworks en kwam er in Herent een nieuwe studio.
Ook Familie beschikt nog altijd over een groot en trouw publiek. Tegelijk probeert de reeks nieuwe en jongere kijkers aan zich te binden. De uitdaging is duidelijk: vernieuwen zonder het herkenbare karakter kwijt te raken waarvoor mensen iedere avond opnieuw hun televisie aanzetten.
Want uiteindelijk is dat voor alle soaps dezelfde vraag. Niet alleen hoeveel mensen er vandaag kijken, maar vooral hoeveel mensen er morgen opnieuw willen kijken.
Internationaal blijkt dat zelfs tientallen jaren televisiegeschiedenis geen garantie op eeuwigheid bieden. Voor Thuis en Familie is een einddatum voorlopig niet aangekondigd, maar de problemen van buitenlandse soaps tonen wel aan dat ook een vaste televisieafspraak niet vanzelfsprekend is.
De soap is dus nog lang niet dood. Alleen is de zekerheid dat ze er morgen weer zal zijn, stilaan wat minder groot geworden.
En dat zou pas een cliffhanger zijn waar zelfs de scenarioschrijvers van Thuis niet meteen raad mee weten.
(Foto: PD)
