Grillen en grappen van een gevaarlijke clown.
De NAVO-top in Ankara moest een demonstratie van westerse eensgezindheid worden. Maar het was opnieuw een podium te worden waarop één man de show steelt met verwijten, dreigementen en gekrenkte trots. Donald Trump arriveerde in Turkije niet als de leider van een alliantie, maar als een humeurige zakenman die zijn partners de rekening komt presenteren. Europa kijkt toe, slikt en hoopt vooral dat de bewoner van het Witte Huis geen nieuwe brokken maakt.
De vraag die in diplomatieke kringen rondgaat, klinkt bijna absurd: heeft zelfs een voetbalwedstrijd invloed op de stemming van de Amerikaanse president? De pijnlijke Amerikaanse uitschakeling op het WK voetbal zou volgens sommigen nog extra gewicht hebben gegeven aan Trumps slechte humeur. Alsof de internationale veiligheid nog niet genoeg zorgen kent, hangt de sfeer binnen de NAVO mogelijk ook af van de gemoedstoestand van één man die niet tegen verlies kan.
De ironie is groot. Een militaire alliantie die bedoeld is om stabiliteit te garanderen, wordt opnieuw geconfronteerd met een leider die zich gedraagt alsof de wereldpolitiek een realityshow is waarin beledigingen, ego en persoonlijke vetes belangrijker zijn dan strategische samenwerking.
De gekrenkte keizer van Washington
Trump landde in Turkije met een lange lijst frustraties. Europa doet volgens hem te weinig. Canada doet te weinig. NAVO-bondgenoten betalen te weinig. Oekraïne vraagt te veel. En zelfs dossiers zoals Groenland en Iran lijken in zijn ogen bewijs dat bondgenoten niet genoeg naar Washington luisteren.
De Amerikaanse president presenteert zichzelf graag als de man die orde op zaken stelt. In werkelijkheid lijkt hij vaak meer op een eigenaar van een slecht draaiende familiezaak die zijn personeel publiekelijk berispt wanneer de cijfers tegenvallen.
De boodschap richting Europa is telkens dezelfde: betalen, volgen en vooral niet te veel vragen. Het probleem is dat een alliantie geen abonnement op een Amerikaanse veiligheidsdienst is waarbij Washington de klant eenzijdig de voorwaarden oplegt. NAVO werkt op basis van vertrouwen, maar dat vertrouwen krijgt onder Trump steeds meer barsten.
Premier Bart De Wever probeerde de verwachtingen alvast te temperen. Hij merkte op dat Trump duidelijk niet met het beste humeur naar Europa keek en suggereerde dat de voetbalnederlaag mogelijk nog extra op het gemoed woog. Een opmerkelijke vaststelling: de president van een supermacht die beslissingen neemt over oorlog en vrede, is beïnvloedbaar door de uitslag van een sportwedstrijd?
Europa staat erbij en kijkt ernaar
De NAVO-top in Ankara toont vooral opnieuw de zwakte van Europa. De Europese landen willen minder afhankelijk worden van Washington, maar blijven tegelijk hopen dat Washington hen beschermt. Een ongemakkelijke spreidstand die steeds moeilijker vol te houden is.
Op defensievlak krijgt Trump haalt zijn gram thuis: verschillende Europese landen halen de afgesproken norm van 2 procent van het bruto binnenlands product nog altijd niet. België kreeg eerder nog lof omdat het na jaren eindelijk die drempel bereikte. “Belgium is back”, klonk het toen vanuit NAVO-kringen. Zijn we nu trots, met een een begroting die ons land richting faillisement duwt?
Maar in Trumps wereld telt die overwinning nauwelijks nog. De Amerikaanse president wil dat bondgenoten richting 5 procent gaan: 3,5 procent voor militaire uitgaven en nog eens 1,5 procent voor bredere veiligheidsinvesteringen.
Voor België betekent dat een nieuwe financiële kater. De regering kan moeilijk blijven zwaaien met de historische 2 procent alsof daarmee de discussie gesloten is. Voor Trump is het simpel: wie bescherming wil, moet betalen.
Het gevolg is dat Europese leiders zich opnieuw in een diplomatiek mijnenveld bevinden. Ze moeten Washington tevreden houden zonder hun eigen geloofwaardigheid volledig weg te geven.
Voetbal verbindt, geopolitiek verdeelt
Opvallend genoeg zorgde voetbal op de NAVO-top voor meer enthousiasme dan de politieke gesprekken. De Britse premier Keir Starmer en zijn Noorse collega Jonas Gahr Støre verschenen zelfs in nationale voetbalshirts.
De Belgische overwinning op de Verenigde Staten werd in Ankara een gespreksonderwerp. Belgische vertegenwoordigers kregen felicitaties en zelfs Amerikaanse politici lieten hun sympathie blijken. Voor even was voetbal een verbindende factor.
Maar zodra de vergadertafels opnieuw gevuld worden met dossiers over defensie, Oekraïne en internationale veiligheid, verdwijnt de sportieve sfeer als sneeuw voor de zon.
Oekraïne blijft de echte test
De grootste vraag blijft hoeveel geduld Trump nog heeft met Europa. Vooral Oekraïne wordt een cruciale proef. Europese leiders hopen dat Washington betrokken blijft en dat de Amerikaanse steun voor onder meer luchtverdediging overeind blijft.
Voor Europa wordt het dus opnieuw balanceren. Geen ruzie maken met Washington, maar ook niet volledig buigen voor een president die bondgenoten behandelt alsof ze klanten zijn die hun facturen niet betalen.
De NAVO werd ooit opgericht als een pact van solidariteit. In Ankara lijkt het soms meer op een familiediner waarbij één familielid met een slecht humeur de tafel domineert en iedereen voorzichtig zijn woorden kiest.
De grootste militaire alliantie ter wereld wacht voorlopig af welke bui Donald Trump morgen heeft. Dat alleen al zegt veel over de machtsverhoudingen in het Westen. Een supermacht hoort stabiliteit te brengen. Geen onzekerheid. Een leider hoort vertrouwen uit te stralen. Geen driftbuien. Europa blijft voorlopig aan de zijlijn staan: kijkend, wachtend en hopend dat de kleuter met de machtigste speelgoedkist ter wereld zich deze keer inhoudt.
(Foto: YouTube)
