België moet naar de buren bellen als het bos brandt.
We kunnen miljarden vrijmaken om onze defensie opnieuw op te bouwen, straaljagers te kopen en munitievoorraden aan te leggen. Maar zodra België in brand staat, blijken er geen blusvliegtuigen te zijn. Euhm? Even naar de buren bellen.
Meer dan 3.000 hectare natuur en bos is inmiddels in vlammen opgegaan in de Hoge Venen. Honderden brandweerlieden, militairen, politiemensen en medewerkers van de civiele bescherming zijn in de weer om de grootste Belgische natuurbrand in meer dan een eeuw onder controle te krijgen.
Maar boven het vuur wordt pijnlijk duidelijk waar België jarenlang nauwelijks naar heeft gekeken: we hebben geen eigen zware blusvliegtuigen.
En dus gebeurt wat in België wel vaker gebeurt wanneer de nood hoog is: we bellen iemand die het materiaal wél heeft.
België heeft wel raketten, maar geen blusvliegtuigen
De ironie is moeilijk te missen. Voor een ingebeelde oorlog bereiden we ons voor. Voor vuur blijkbaar iets minder. En dat is een understatement. We beschikken over twee kleine helikopters als Belgische luchtmacht van dienst. Dat is de Belgische luchtcapaciteit die kon worden ingezet. De federale politie stuurde twee relatief kleine helikopters naar het vuur. Onder die toestellen hangt een zogenaamde Bambi Bucket, een grote waterzak waarmee duizenden liters water boven een brandhaard kunnen worden gelost.
Nuttig, absoluut.
Maar bij een brand van duizenden hectaren is dat te vergelijken met een emmer water om een brandende fabriek te blussen.
En dus werd het Europese hulpmechanisme geactiveerd.
Nederland stuurde twee zware Chinook-helikopters. Die kunnen dankzij hun enorme hefvermogen tot ongeveer 7.600 liter water per vlucht meenemen.
Vervolgens kwamen er vanuit de Europese reserve nog twee Zweedse blusvliegtuigen bij.
Het verschil tussen de Belgische en buitenlandse capaciteit werd daarmee pijnlijk zichtbaar.
De blusvliegtuigen staan nota bene in België
Het verhaal wordt nog absurder. Op de regionale luchthaven van Zwartberg in Genk staan geregeld blusvliegtuigen van het privébedrijf Aquarius-Cargolux. België heeft zou ze dus niet eens letterlijk aan de andere kant van de wereld moeten gaan zoeken. Alleen zijn ze niet van België.
De toestellen worden verhuurd aan overheden die ze tijdens grote branden nodig hebben. Momenteel zijn ze elders actief in Zuid-Europa, waar onder meer Griekenland en Turkije met zware natuurbranden kampen.
Je kunt de eigenaar moeilijk verwijten dat hij zijn contracten niet nakomt. Maar het doet wel de wenkbrauwen fronsen: waarom heeft België zelf geen capaciteit opgebouwd die beschikbaar is wanneer het hier brandt?
We wisten dit al
Dat is misschien nog het meest frustrerende. De Hoge Venen hebben eerder vuur gezien. En ook de Kalmthoutse Heide brandde. In 2021 had Defensie ook al Nederlandse Chinooks nodig toen een militair domein in Brecht vuur vatte.
Elke keer kwam dezelfde analyse terug.
Te weinig capaciteit.
Te weinig zwaar materieel.
Te weinig mogelijkheden om vanuit de lucht te blussen.
En telkens wordt er na de brand gesproken over lessen trekken.
Dan dooft het vuur.
En blijkbaar ook het geheugen.
Er werd eerder zelfs een project opgezet om militaire toestellen geschikt te maken voor brandbestrijding. Dat project werd na enkele jaren stilgelegd.
Misschien was het goedkoper om te wachten tot Nederland opnieuw kwam helpen?`
Nederland heeft het wél begrepen
Onze noorderburen beschikken over zware Chinook-helikopters die voor dergelijke opdrachten kunnen worden ingezet. En Nederland heeft ons daar de voorbije jaren meermaals mee geholpen. Dat is mooi, maar tegelijk een beetje gênant.
Een land dat zichzelf graag profileert als logistieke draaischijf, economische topper en toekomstige Europese defensiespeler, moet bij een grote natuurbrand opnieuw vragen of de Nederlanders hun zwaar materieel even willen uitlenen.
Misschien moeten we bij de aankoop van onze volgende gevechtsvliegtuigen meteen vragen of er ook een Bambi Bucket tussen de wielen past.
Francken: “Ons materiaal voldoet niet”
Minister van Defensie Theo Francken (N-VA) kan moeilijk ontkennen dat er een probleem is. Volgens hem is er de voorbije jaren nieuw materiaal aangekocht en staat er nog veel in bestelling, maar “het voldoet niet”.
Dat is tenminste duidelijk.
Francken wil daarom een Militair Brandactieplan voorleggen aan het parlement. Klinkt als : “zo ne goeie hebben wij nog niet gehad.”
Een mogelijke oplossing zijn zware transporthelikopters zoals de Nederlandse Chinooks. In de Belgische strategische planning is ruimte voorzien voor dergelijke toestellen vanaf 2033. De bossen worden daarom vriendelijke gevraagd om nog niet te fikken voor 2033.
Defensie heeft vijftien Airbus H145-helikopters besteld. De eerste is inmiddels geleverd. Ook die toestellen kunnen worden uitgerust met een Bambi Bucket. Let vooral op het ironische “kunnen worden uitgerust”.
De federale politie beschikt eveneens over twee van dergelijke helikopters.
Dat is beter dan niets. En er is zelfs meer. Ze zijn zwaar aan het nadenken in Brussel. “Misschien kunnen we zelfs een vrachtvliegtuig laten blussen.” Let vooral op de “misschien”. Er wordt intussen zelfs geprakkiseerd over andere creatieve oplossingen. Wat dacht je van het een Airbus A400M-transportvliegtuig geschikt te maken voor brandbestrijding? Ja, wat denken we daar van?
Als Defensie toch over steeds meer zware toestellen moet beschikken, kunnen die dan ook worden ingezet voor wat in militaire termen de “hulp aan de natie” heet?
Misschien, misschien, misschien.
Eerst besparen, daarna miljarden uitgeven
En dan komen we bij de politieke rekening. De civiele bescherming en de brandweer hebben jarenlang met beperkte middelen moeten werken. Er werd fors bespaard op de civiele bescherming. Nu ontdekken we opnieuw dat rampenbestrijding blijkbaar ook capaciteit vereist.
Een natuurbrand van 3.000 hectare laat zich niet tegenhouden met een persbericht, een strategische visie of een vergadering.
Je hebt mensen nodig.
Je hebt voertuigen nodig.
Je hebt water nodig.
En bij een brand van deze omvang vooral: voldoende capaciteit in de lucht.
Brandbestrijding is geen luxeproject, het is infrastructuur. Zoals dijken tegen overstromingen, hulpdiensten bij stormen en medische capaciteit bij epidemieën. Je wacht ook niet tot de rivier door de woonkamer stroomt om te beslissen dat een dijk misschien toch nuttig was geweest.
Misschien moeten we toch eens anders naar Defensie kijken
Defensie wordt opnieuw een van de grote slokoppen van de overheidsbegroting.
Dat geld gaat grotendeels naar klassieke militaire capaciteit: afschrikking, oorlogvoering en verdediging tegen buitenlandse dreigingen. Maar een moderne defensie zou misschien ook moeten kunnen helpen wanneer de vijand geen leger is, maar een natuurbrand, overstroming of andere ramp.
(Foto: AI--P-magazine)
