Nooit ChatGPT geopend? Geen AI-knop op je telefoon nodig? Vind je de hele hype rond kunstmatige intelligentie vooral iets voor nerds en mensen die geen zin hebben om zelf een mail te schrijven? Jammer. De rekening komt mogelijk toch jouw richting uit.
Want de enorme honger van AI-datacenters naar geheugenchips maakt smartphones en computers duurder. Het aardige aan een technologische revolutie is dat uiteindelijk iedereen ervoor betaalt. Ook wie niet heeft gevraagd om een koelkast die kan praten.
De miljarden die momenteel in AI worden gepompt, gaan namelijk niet alleen naar slimme software. Achter ChatGPT, Gemini en al die andere digitale wonderkinderen staan gigantische datacenters vol servers. En die hebben chips nodig. Heel. Veel. Chips.
Vooral geheugen is plots goud waard. DRAM, NAND en het razendsnelle HBM-geheugen dat in AI-systemen wordt gebruikt, zijn zo gegeerd dat fabrikanten hun productie steeds meer richting de lucratieve datacentermarkt sturen. IDC waarschuwde al dat daardoor minder productiecapaciteit overblijft voor het gewone geheugen in smartphones, laptops en pc's. En daar begint jouw probleem.
Een datacenter betaalt beter dan jij
Stel dat je een chipfabrikant bent. Aan de ene kant staat een smartphonefabrikant die miljoenen goedkope toestellen wil bouwen en over iedere dollar onderhandelt.
Aan de andere kant staat een techgigant die miljarden uitgeeft aan AI-infrastructuur en dringend enorme hoeveelheden hoogwaardig geheugen nodig heeft.
Aan wie ga je eerst leveren? Precies.
De grote geheugenfabrikanten hebben productiecapaciteit verschoven naar producten voor servers en AI. Dat is logisch: daar zijn de marges groter en de vraag is enorm. Alleen kun je een chipfabriek niet even groter maken door achteraan een veranda bij te bouwen.
Het gevolg: schaarste. En schaarste heeft een bijzonder vervelende eigenschap. Ze maakt dingen duur.
Je smartphone voelt het al
Dit is geen theoretisch probleem voor ergens in 2032. Het gebeurt nu al. Onderzoeksbureau TrendForce verwachtte voor het derde kwartaal van dit jaar nog prijsstijgingen van 13 tot 18 procent voor conventioneel DRAM-geheugen en 10 tot 15 procent voor NAND-flashgeheugen. Dat laatste zit onder meer in smartphones en SSD's.
Vooral goedkope smartphones krijgen het hard te verduren. Daar zijn de winstmarges sowieso klein en weegt geheugen relatief zwaar door in de productiekost. Volgens Reuters kan geheugen bij een smartphone van 400 dollar zelfs tot 60 procent van de componentenkosten uitmaken. Kleinere fabrikanten zoeken daarom koortsachtig naar alternatieven en proberen geheugen soms maanden of jaren vooraf vast te leggen.
IDC verwacht inmiddels dat er wereldwijd dit jaar 16,7 procent minder smartphones worden verscheept dan in 2025. Tegelijk zou de gemiddelde verkoopprijs met 27,6 procent stijgen tot 581 dollar. Niet alleen door AI uiteraard, maar de geheugencrisis speelt daarin een hoofdrol.
Vooral de goedkope smartphone krijgt klappen
Wie ieder jaar zonder verpinken 1.400 euro voor een nieuwe smartphone neertelt, zal een duurdere geheugenchip misschien nog overleven. Aan de onderkant van de markt ligt dat anders.
IDC noemt de situatie voor smartphones onder 100 dollar zelfs existentieel. Fabrikanten verdienen daar zo weinig op dat stijgende onderdelenprijzen niet zomaar kunnen worden geabsorbeerd. Het gevolg is dat merken goedkopere modellen schrappen en hun aanbod naar duurdere toestellen verschuiven.
De ironie is dus mooi. AI wordt verkocht als technologie die uiteindelijk voor iedereen toegankelijk moet worden. En ondertussen helpt de bouw van diezelfde AI-infrastructuur de goedkoopste smartphones uit de markt te drukken.
En je laptop dan?
Die ontsnapt evenmin. Pc's en laptops gebruiken dezelfde grote familie van geheugenchips en krijgen dus met dezelfde concurrentie te maken. IDC verwacht dat de krapte nog tot ver in 2027 kan aanhouden en waarschuwt dat de oude prijzen niet zomaar terugkeren zodra er wat extra productiecapaciteit bijkomt.
TrendForce verwacht bovendien dat de vraag vanuit AI in 2027 sterk blijft. Vooral bij DRAM blijft het aanbod volgens het onderzoeksbureau waarschijnlijk achter op de vraag. Wie dus denkt: ik wacht gewoon een halfjaar tot alles weer goedkoper wordt, kan van een kale reis thuiskomen.
Maar AI ging ons toch allemaal rijker maken?
Misschien ooit. Voorlopig heeft AI vooral een indrukwekkend talent ontwikkeld om elektriciteit, chips, datacenters en investeringsbudgetten naar binnen te werken. En ergens in die gigantische technologische voedselketen staat uiteindelijk gewoon jij. Met een smartphone waarvan de fabrikant ontdekt dat het geheugen ineens veel duurder is geworden.
Die fabrikant kan vervolgens drie dingen doen: minder verdienen, besparen op het toestel of de prijs verhogen. Je mag één keer raden welke oplossing op termijn doorgaans het aantrekkelijkst wordt.
Dus nee, je hoeft ChatGPT niet te gebruiken. Je hoeft geen AI-foto's te maken, geen digitale assistent je mails te laten schrijven en je mag gerust blijven volhouden dat kunstmatige intelligentie een hype is die jou geen bal interesseert.
Alleen is de kans groot dat AI zich binnenkort toch even bij je voorstelt. Aan de kassa.
