Je staat voor het rood en plots wordt het stil onder de motorkap. Het licht springt op groen, de motor komt weer tot leven en honderd meter verder begint het hele circus opnieuw. Start-stop moet brandstof besparen en de uitstoot verminderen, maar betekent tegelijk dat je motor tijdens zijn leven tienduizenden keren extra wordt gestart. Is dat eigenlijk wel zo'n geweldig idee?
Wie de voorbije jaren een redelijk moderne auto met verbrandingsmotor heeft gekocht, kent het fenomeen. Je stopt voor een verkeerslicht en nog voor je goed en wel naar de bestuurder naast je hebt kunnen kijken, schakelt de motor zichzelf uit. Laat je bij een automaat de rem los of trap je bij een handgeschakelde auto de koppeling in, dan springt hij onmiddellijk weer aan. Vooral tijdens een rit door de stad kan dat behoorlijk fanatiek worden: stoppen, starten, vijftig meter rijden en hetzelfde kunstje opnieuw.
De reden daarvoor is op zich logisch. Een motor die niet draait, verbruikt geen brandstof en stoot op dat moment ook niets uit. Zeker in druk stadsverkeer, waar auto's soms minutenlang staan te wachten, kan dat aantikken. Volgens ‘topexperten’ kan dat het verbruik met gemak tot tien procent terugdringen. Met de huidige brandstofprijzen is iedere liter die je niet door de uitlaat jaagt natuurlijk mooi meegenomen.
Alleen ontstaat vanzelf de vraag die menig automobilist zich stelt wanneer zijn motor voor de twaalfde keer tijdens dezelfde ochtendspits aanslaat: kan dat eigenlijk geen kwaad?
Oliefabrikant Castrol becijferde eerder dat een doorsneebestuurder met een start-stopauto tot ongeveer 18.000 van zulke momenten per jaar kan meemaken. Wie tien jaar met dezelfde wagen rijdt, komt theoretisch dus in de buurt van 180.000 keer uitschakelen en opnieuw starten. Je zou van minder beginnen denken dat ergens onder de motorkap een startmotor stilletjes een ontslagbrief aan het schrijven is.
Bij iedere uitschakeling valt bovendien de oliedruk in de motor weg. Een deel van de olie loopt terug naar het carter, terwijl op de belangrijke bewegende onderdelen een beschermende oliefilm achterblijft. Wanneer de motor opnieuw wordt gestart, moet de oliepomp de druk weer opbouwen. Castrol koppelt het enorme aantal startmomenten daarom aan microscopische slijtage en verkoopt, niet geheel toevallig, ook motorolie die specifiek bedoeld is om daar extra bescherming tegen te bieden.
Dat laatste verdient wel een flinke nuance. Een moderne motor die na twintig seconden aan een rood licht opnieuw wordt gestart, kun je moeilijk vergelijken met een koude motor die na een vriesnacht voor het eerst tot leven wordt gewekt. Bovendien hebben autofabrikanten hun techniek aangepast aan start-stop. De startmotor is doorgaans gebouwd om veel meer cycli te doorstaan en ook de accu moet aanzienlijk harder kunnen werken dan vroeger.
Een klassieke auto kon jarenlang verder met een relatief eenvoudige loodaccu. Bij auto's met start-stop worden meestal zwaardere EFB- of AGM-accu's gebruikt, omdat die veel beter tegen het voortdurend laden, ontladen en opnieuw starten kunnen. Technisch knap, maar zoals wel vaker bij moderne auto's betekent technisch knapper niet automatisch goedkoper wanneer het ooit stukgaat.
Hetzelfde geldt voor de startmotor en andere onderdelen die bij het systeem betrokken zijn. Ze zijn ontworpen voor de extra belasting, maar wanneer ze uiteindelijk vervangen moeten worden, kan de rekening behoorlijk oplopen. Daarmee is overigens nog niet bewezen dat je financieel beter af bent door start-stop altijd uit te schakelen. Je verbruikt dan immers weer wat meer brandstof en hoeveel het systeem werkelijk bespaart, hangt sterk af van waar en hoe je rijdt.
Wie iedere ochtend een uur door Antwerpen of Brussel sukkelt, kan er meer voordeel uit halen dan iemand die thuis de oprit afrijdt, twintig kilometer autosnelweg doet en vervolgens op de parking van zijn werk stopt. Die laatste kan jarenlang met start-stop rondrijden zonder dat het systeem zich bijzonder nuttig hoeft te maken.
Voor automobilisten die het hele systeem vooral irritant vinden, hebben fabrikanten gelukkig meestal nog een ontsnappingsroute voorzien. Met een knop, vaak herkenbaar aan een A met een cirkel eromheen, kun je start-stop tijdelijk uitschakelen. De motor blijft dan gewoon draaien wanneer je stilstaat, precies zoals auto's dat tientallen jaren probleemloos deden voordat iemand besloot dat een verkeerslicht ook een geschikt moment was voor een kleine mechanische siësta.
Helemaal verlost ben je er meestal niet van, want bij veel auto's wordt het systeem opnieuw actief zodra je de wagen opnieuw start. Wie principieel tegen start-stop is, ontwikkelt daardoor vanzelf een nieuw vertrekritueel: gordel om, motor aan, knopje indrukken en pas daarna vertrekken. Na een tijdje gebeurt het ongeveer even automatisch als naar links en rechts kijken voordat je een kruispunt oprijdt.
Moet iedereen dat voortaan doen om zijn motor te redden? Nee. Moderne auto's zijn voor het systeem ontwikkeld en er is geen reden om te doen alsof iedere automatische herstart een paar weken van de levensduur van je motor afknabbelt. Wie veel stadsverkeer rijdt, kan er bovendien daadwerkelijk brandstof mee besparen.
Maar helemaal gratis is het principe evenmin. De techniek die al dat stoppen en starten mogelijk maakt, moet zwaarder uitgevoerd worden en kan uiteindelijk ook stukgaan. De ironie is dus best aardig: om enkele procenten brandstof te besparen, hebben we auto's uitgerust met duurdere accu's, stevigere startmotoren en elektronica die ervoor zorgt dat de motor zichzelf bij ieder geschikt verkeerslicht even te slapen legt.
Of je daar blij van wordt, mag je zelf beslissen. En vind je van niet, dan weet je inmiddels waar dat knopje met die A voor dient.
