Wetenschappers waarschuwen voor dalende zaadkwaliteit. Maar is het écht spermageddon, of vooral buikvet?
Er heerst paniek in de mannenwereld. Of beter bijn de wetenschappers.Testosteron zou in vijftig jaar met 54 procent zijn gedaald. Het aantal zaadcellen met meer dan de helft. Sommige onderzoekers spreken van een “spermageddon”, een existentiële crisis. Tijd om even de benen te spreiden en rustig te kijken wat er écht aan de hand is.
Alarm of overdrijving?
In 2022 ging een studie de wereld rond: tussen 1973 en 2018 was de gemiddelde zaadcelconcentratie met 51,6 procent gedaald. Een recente meta-analyse over testosteron is nog dramatischer. Alleen is die studie nog niet peer-reviewed.
Belgische specialisten reageren voorzichtig. “Dat testosteron daalt, is bekend,” zegt androloog Justine Defreyne (UZ Gent)in ‘De Morgen’. “Maar meer dan de helft? Dat lijkt me wel heel veel.”
Niet iedereen ziet de ramp aankomen. Iers onderzoek bij 15.000 mannen vond tussen 2007 en 2018 juist een stijging van 23 procent. Deense studies tonen een lichte toename. Critici zeggen: de grote daling is al eerder gebeurd, of we meten nu gewoon anders. Oudere methodes zijn lastig te vergelijken met de huidige standaarden.
Kortom: er is een trend, maar geen eenduidige apocalyps.
De grote schuldige: het buikje
Waar de cijfers wél dalen, wijzen de meeste experts naar één duidelijke boosdoener: overgewicht. Vetweefsel zet testosteron om in oestrogeen. Chronische ontstekingen en diabetes doen de rest. De ‘epidemie’ van lage zaadcelconcentraties zou dus voor een belangrijk deel haar oorsprong vinden in het buikvet.
Hormoonverstoorders (plastic, pesticiden, PFAS) spelen waarschijnlijk ook een rol, vooral bij blootstelling in de baarmoeder. Maar het bewijs bij mensen is lastiger hard te maken. Overgewicht is meetbaar, zichtbaar en stijgend.
Wanneer wordt het een probleem?
De WHO hanteert 15 miljoen zaadcellen per milliliter als ondergrens. Daaronder ben je niet meteen onvruchtbaar, maar de kans op snelle zwangerschap daalt. Belangrijk: in de befaamde ‘spermageddon’-studie daalde de concentratie van 101 naar 49 miljoen. Nog steeds ruim boven de drempel.
Een op de zes koppels heeft moeite om binnen het jaar zwanger te raken. Bij ongeveer een derde ligt de oorzaak bij de man. Bij meer dan de helft van die mannen vinden artsen geen duidelijke oorzaak. De wetenschap staat hier nog in de kinderschoenen.
Wat werkt (en wat niet)
IJs op de ballen? Sneeuwballenondergoed? Testosterongel? Leuk voor TikTok, maar het bewijs is flinterdun. Extra testosteron kan de eigen productie juist stilleggen en je onvruchtbaar maken. Soms onomkeerbaar.
Wat wél werkt, is saai maar effectief: normaal gewicht, niet roken, matig alcohol, gezond eten. “Wat goed is voor je algemene gezondheid, is ook goed voor je teelballen,” zegt endocrinoloog Jolijn Van Cauwenberghe (UZA).
Geen paniek dus. Maar ook geen nonchalance. Je zaadcellen zijn een stille indicator van hoe je leeft. Dat buikje praat harder mee dan je denkt.
(Foto pixabay/P-magazine)
